Bidsprinkhaankreeft communiceert met een ‘geheime’ lichtcode

Bidsprinkhaankreeft. Het dier ziet meer dan anderen dankzij zijn speciale ogen. Foto peter lange Lange, Peter

Bidsprinkhaankreeften van het geslacht Odontodactylus kunnen licht zien dat andere soorten bidsprinkhaankreeften en roofvijanden als inktvissen niet kunnen detecteren. Het gaat om circulair gepolariseerd licht, dat het dier dankzij polarisatiefilters in zijn ogen kan waarnemen. Ze gebruiken hun ‘geheime’ lichtkanaal waarschijnlijk voor seksuele communicatie; alleen mannetjes van de Odontodactylus-kreeften hebben op hun staart vlekken die circulair gepolariseerd licht uitzenden (Current Biology, 20 maart).

Er zijn veel dieren die lineair gepolariseerd licht kunnen zien. Vogels en insecten gebruiken het onder meer voor oriëntatie en navigatie. Onder water kunnen sommige inktvissen en schaaldieren dit licht detecteren. Bij lineair gepolariseerd licht is de polarisatierichting constant.

Bij circulair gepolariseerd licht (CPL) draait de polarisatierichting iedere golflengte 360 graden, linksom of rechtsom, als een spiraal. Het is al langer bekend dat bijvoorbeeld het dekschild van mestkevers CPL reflecteert, maar tot nog toe was er geen dier gevonden dat dit licht kon zien.

Onderzoekers onder leiding van de Australische neurobioloog Justin Marshall van de University of Queensland in Brisbane hebben nu onomstotelijk aangetoond dat bepaalde soorten bidsprinkhaankreeften dat wel kunnen. De onderzoekers laten zien dat lichtgevoelige cellen in het oog zijn zo gerangschikt dat zij precies een hoek van 45 graden maken met een polarisatiefilter, precies die hoek die nodig is om CPL om te zetten in detecteerbaar licht.

Gedragsproeven toonden aan dat bidsprinkhaankreeften het verschil kunnen zien tussen linksom en rechtsom draaiend circulair gepolariseerd licht. En op de staart (de zogeheten telson) van mannetjes ontdekten de onderzoekers rode vlekken van zowel linksom als rechtsom draaiend circulair gepolariseerd licht.

Het vermogen om circulaire polarisatie te zien komt nog eens bij het toch al indrukwekkende gezichtsvermogen van bidsprinkhaankreeften. Hun ogen, die op steeltjes staan en onafhankelijk kunnen bewegen, zijn extreem gespecialiseerd. Ze kunnen waarschijnlijk met één oog diepte zien en kunnen kleuren zien als geen ander. Ook beschreef Marshall eerder het superieure gezichtsvermogen van de bidsprinkhaankreeft Neogonodactylus oerstedii in het ultraviolette gebied. Het dier heeft maar liefst vier verschillende fotoreceptoren die gevoelig zijn voor ultraviolet. Het dier is daarmee optimaal aangepast aan zijn leefomgeving, ondiep water van koraalriffen met volop kleuren en UV-licht. Sander Voormolen