Achterstallig onderhoud

De week van 21 april is uitgeroepen tot de week van het testament. Het kan een goede aanleiding zijn het hele testament nog eens onder de loep te nemen.

Illustratie Michiel van de Pol Pol, Michiel van de

Wie besluit minimaal 2.500 euro aan een goed doel na te laten kan tijden de week van het testament met een korting van 150 euro een testament laten opmaken waarin dit wordt vastgelegd. De actie geldt zowel voor mensen die voor de eerste keer een testament laten opstellen als voor hen die een nieuw testament laten opmaken.

Bij die laatste groep is een bijkomend effect dat direct duidelijk wordt of het bestaande testament aanpassing behoeft. Met een testament bepaalt de opsteller tijdens leven wat er na de dood aan wie wordt nagelaten. Bijvoorbeeld aan de partner, kinderen of naaste familie. Een tijd na het opstellen ervan kan de inhoud echter zijn achterhaald.

Bijvoorbeeld door wetswijzigingen, veranderde wensen door een familieruzie of het overlijden van een beoogde erfgenaam. De effecten kunnen bij de afwikkeling van de nalatenschap pijnlijk duidelijk worden. Al voldoet het testament niet meer aan de wensen van de erflater, de wet bepaalt dat de nalatenschap toch op de vastgelegde manier moet worden afgewikkeld.

Het notariaat raadt mensen aan minstens één keer in de vijf jaar het testament opnieuw door de notaris onder de loep te laten nemen. Maar dat is de theorie. Bij leven heeft het bijhouden van een testament weinig prioriteit voor de meeste vermogende particulieren. En traditioneel is juist de specialist op dit gebied – de notaris – zelf terughoudend bij het actief benaderen van klanten.

Dat is een erfenis uit het verleden toen het de notaris – als openbaar ambtenaar – verboden was actief klanten te werven. Ook nu nog zijn er strenge regels op dit gebied, legt de woordvoerder van de koninklijke notariële beroepsvereniging (KNB), Mieke Berkers, uit.

Bijvoorbeeld op het gebied van adverteren. Daarnaast spelen volgens Berkers ook overwegingen van privacy een rol bij de overweging van een notaris om de klant te benaderen. „De inhoud van een testament is persoonlijk en vertrouwelijk. Zelfs de partner weet soms niet dat er een testament is opgesteld en wat daarin is vastgelegd.”

Cijfers over hoe vaak bijvoorbeeld achterhaalde regelingen in testamenten zijn opgenomen zijn er niet. Alle testamenten worden opgeslagen bij het centraal testamentenregister (CTR). Sinds 1976 kent het register zo’n 11 miljoen testamenten van 7 miljoen erflaters. Een gevolg van het feit dat de aanpassing van een oud testament plaatsvindt door een nieuw exemplaar te maken.

In het register wordt bijgehouden wie een testament heeft en bij welke notaris dit is opgesteld. Maar de inhoud ervan blijft geheim tot het overlijden; de akte ligt in de kluis van de notaris die het heeft opgesteld of bij zijn opvolger. De strekking ervan komt om die reden niet zelden pas uit als de opsteller van het testament overlijdt.

Er zijn gevallen bekend waarbij een vermogen aan een ex-partner wordt nagelaten in plaats van aan de huidige partner. De Hoge Raad moest eraan te pas komen om de ongewenste gevolgen te voorkomen. Thans is in de wet vastgelegd dat de ex-partner in beginsel niet meer erft.

Voor diens familie (bijvoorbeeld de stiefkinderen) ontbreekt zo’n bepaling, zodat die ongewenste verervingen nog steeds mogelijk zijn. Maar ook situaties waarin aanzienlijke bedragen naar de Belastingdienst vloeien doordat door een wetswijziging een constructie in het testament verkeerd uitpakt.

Wat notaris Fons Stollenwerck betreft komt er meer aandacht voor de noodzaak van het regelmatig opnieuw laten beoordelen en zonodig aanpassen van het testament. Stollenwerck is notaris bij AKD Prinsen Van Wijmen en bijzonder hoogleraar estate planning aan de faculteit der rechtsgeleerdheid van de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij ziet het als zijn taak mensen op dit gebied voor te lichten; onder andere door lezingen en publicaties.

Bijvoorbeeld over het vervallen van de zogenoemde vrij-van-rechtregeling in 2007. Deze fiscale constructie was bedacht om een familielid of goed doel te vrijwaren van successierecht. „Een dergelijke constructie kan door een verandering in de successiewet echter nu heel anders uitpakken dan aanvankelijk bedoeld, waardoor deze juist duurder uitpakt”, legt hij uit.

Volgens de notaris moeten testamenten vaak ook worden aangepast aan de veranderde privéomstandigheden. Het toevoegen van een voogdijregeling of bewindregeling. Of het opnemen van een clausule voor de schoonzoon, die voorkomt dat na het overlijden van het kind het familievermogen naar de schoonzoon vererft. Wie vreest dat een ex-geliefde uiteindelijk het vermogen erft kan een ontsnappingsclausule in het testament laten opnemen die bepaalt dat de partner alleen erfgenaam is als nog werd samengewoond op het moment van overlijden.

Stollenwerck benadrukt dat een actueel testament ook belangrijk is omdat het regelmatig voorkomt dat de opsteller het door bijvoorbeeld dementie of een ongeluk niet meer kan wijzigen. In zo’n geval geldt het laatst gemaakte testament of het wettelijke erfrecht. Is de klant niet meer wilsbekwaam dan kan geen testament worden gemaakt, zelfs niet met toestemming van de wettige partner. En zelfs niet als voor iedereen duidelijk is dat de begunstiging ernstig achterhaald is. Hetgeen regelmatig het geval is.

    • Cleo Scheerboom