Requiem voor de zwerver

Who is Bozo Texino? Regie: Bill Daniel $20 *****

Who is Bozo Texino?

Regie: Bill Daniel $20 *****

Als in de eerste beelden van I’m Not There. de jonge Woody Guthrie- versie van Bob Dylan in een lege wagon van een vrachttrein springt om zijn avontuur door mythisch Amerika te beginnen, brengt regisseur Todd Haynes daarmee een ode aan al die hobo’s, outsiders, beroepszwervers, dichter-oplichters en filosofische nietsnutten die de geschiedenis van de tegencultuur hebben geschreven. Fotograaf, zelf zwerver-kunstenaar en filmmaker Bill Daniel blijft een hele film lang hangen bij de dagloners en loners in treinen en op rangeerterreinen die op zoek zijn naar een slaapplaats voor de nacht, wat werk voor de volgende dag, vrijheid van reizen en een beter leven voor altijd.

Lange tijd woonde Daniel in de buurt van de Santa Fe-spoorlijn in Dallas en tijdens zijn eigen illegale treinreizen ontdekte hij het legendarische grafitti-figuurtje Bozo Texino, een met wit krijt op de treinstellen gekalkt mannetje met een enorme cowboyhoed met een flap in de vorm van een oneindigheidsteken. Gewapend met een 8mm-camera en een 16mm-Bolex verzamelde hij gedurende meer dan een decennium getuigenissen van trainhoppers die hem soms wel en soms niet dichter bij Bozo Texino brachten.

Hoewel de meeste geïnterviewden hem alleen kennen door zijn tag, is de bedenker van Bozo Texino wel degelijk een echt bestaande figuur. Maar doet het ertoe of hij een illegale arbeider uit Texas is, of een conducteur die op het ‘Sunset Limited’-traject werkt. Er wordt tegelijkertijd gesuggereerd dat hij een ‘verzamelpersonage’ is van al die hobo’s en bozo’s die om de tijd en te vergetelheid te bezweren hun naam op wagons achterlaten.

Het rafelig-mooie van het krap een uur durende Who is Bozo Texino? is dat de film evenveel vragen oproept als beantwoordt. Of zoals een van de personages zegt: Bozo Texino is misschien wel een mysterie omdat we willen dat hij een mysterie is.

De hypnotiserende soundtrack van surf-en folk-gitarist Tim Kerr had zo door een van de andere alter ego’s van Bob Dylan geschreven kunnen zijn. Hij geeft precies dezelfde vervreemding als de grofkorrelige zwart-wit beelden. Samen vormen ze een geheimtaal die je als toeschouwer net zo graag wilt ontcijferen als de tekeningen waarmee de vagebonden met elkaar communiceren.

Tegenwoordig is er nog maar weinig werk voor dagloners, en zeker niet voor eigenwijze Amerikanen die niet braaf en plooibaar zijn. Bovendien zorgen automatisch vergrendelde treinstellen ervoor dat het onmogelijk is om nog langer een stukje achterop een wagon mee te liften. Zo werd Who is Bozo Texino? een requiem voor een teloorgegane cultuur. In aanvulling op de film wordt in mei een boek over Bozo Texino verwacht: Mostly True. Dat zegt ’t al.

Who is Bozo Texino? is te bestellen via www.akpress.org/2006/items/whoisbozotexinodvd

    • Dana Linssen