Kamer wil nu zélf horen wat er mis is in vee- en vleessector

Staatsraad Rein Jan Hoekstra rapporteerde gisteren over de misstanden in de vee- en vleessector. De Kamer vindt dat hij niet genoeg heeft uitgezocht.

De organisatie van de voedselveiligheid staat ter discussie. De afgelopen jaren heeft de overheid steeds meer verantwoordelijkheden naar het bedrijfsleven overgeheveld. Nu blijkt dat in de vleessector grote misstanden bestaan, vragen Kamerleden zich af of deze ontwikkeling niet moet worden teruggedraaid.

Er moet een strikt onderscheid zijn tussen „publieke borging” van voedselveiligheid en „de eigen verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven”, zegt bijvoorbeeld Kamerlid Harm Evert Waalkens (PvdA), „maar in ons poldermodel is dat steeds verder ineengeschoven”.

‘Toezicht op controle’, zo heet de huidige filosofie van de overheid. De overheid controleert niet zelf, maar laat dat aan het bedrijfsleven over. De overheid houdt slechts toezicht op deze controle.

Op basis van deze filosofie is de Voedsel en Warenautoriteit (VWA) de afgelopen jaren flink uitgekleed. De afgelopen vier jaar is het aantal werknemers gedaald van 2.500 naar 1.555. Zo zijn per 1 januari 2006 ruim 500 keurmeesters die toezicht hielden op slachterijen met vervroegd pensioen gestuurd. Het bedrijfsleven mag het nu zelf doen. Ook zijn de keuringen van veetransporten sterk versimpeld en dus goedkoper voor bedrijven.

In januari lekte een intern VWA-rapport uit dat grote misstanden in de sector blootlegde. Het ‘toezicht op de controle’ faalde, want controlerend dierenartsen van de VWA worden bijvoorbeeld geïntimideerd door transporteurs, opdat de transporteurs met overbeladen veewagens de weg op kunnen. Dat beeld is correct, zo meldde staatsraad Rein Jan Hoekstra gisteren aan minister Verburg. Op verzoek van Verburg had Hoekstra de inhoud van het onderzoek nagetrokken.

Verburg stelde gisteren bij presentatie van het rapport van Hoekstra dat „toezicht effectief moet zijn en boosdoeners dienen te worden gepakt”. Ze wil zich met name richten op de „5 à 10 procent cowboys die door hun gedrag de hele sector veterinaire risico’s en imagoschade bezorgen”. Extra controles wil ze instellen, zoals verdubbeling van het aantal „vliegende brigades” die langs de weg veetransporten controleren. De vleessector zelf probeert de gemoederen te sussen door te stellen dat er in ieder geval niets mis is met de kwaliteit van vlees.

Hans Baaij van Varkens in Nood, die als eerste het interne VWA-rapport naar buiten bracht, vindt het vreemd dat Hoekstra niet bij zijn organisatie is langsgekomen. Hij noemt het rapport van Hoekstra een poging de minister uit de wind te houden. „Ik denk dat hem gevraagd is: maak een dik rapport, geef iets toe en zeg dat er hard gewerkt aan verbeteringen.”

Krista van Velzen (SP) echoot de kritiek van Baaij: „Hoekstra heeft geen enkele poging gedaan om met klokkenluiders te spreken, noch met maatschappelijke organisaties die wel met klokkenluiders hebben gesproken.” Ofwel, Hoekstra heeft „niet geprobeerd de realiteit te pakken te krijgen”.

Om dat wel te doen wil de Tweede Kamer een hoorzitting organiseren waar men wel mensen van de werkvloer kan horen. De hoorzitting zal vermoedelijk aanstaande woensdag plaatshebben, voorafgaand aan het Kamerdebat over de VWA.

Daar zal het voor sommige Kamerleden niet bij blijven. „Met ‘toezicht op controle’ zakken we door onze hoeven”, zegt Waalkens. „Er moet een stop gezet worden achter privatisering. Daar wil ik met de minister over spreken. Daar moet de schijnwerper op worden gezet, want er zijn verontrustende berichten.”

Van Velzen van de SP gaat verder. De VWA moet weg bij het ministerie van Landbouw en terug naar Volksgezondheid, stelt ze. Privatisering van slachthuiscontrole moet worden teruggedraaid en controle op veetransporten worden verscherpt, vindt ze.

Rapport Hoekstra en andere documenten zijn te lezen op nrc.nl/economie