‘In het Westen is niets meer heilig’

Egypte, eerder leidend in de islamitische boosheid tegen de Deense cartoons, is in afwachting van Wilders’ anti-Koranfilm. Die raakt „een open zenuw” en leidt tot een „ernstige crisis”.

De Egyptische regering wacht met veel ongenoegen de film van Wilders af. „We horen er al maanden over”, zegt een geërgerde Hossam Zaki namens minister van Buitenlandse Zaken Aboul Gheit. „We maken ons grote zorgen over de trend in het Westen om de islam te beledigen.”

Egypte heeft vorige week bij de Organisatie van de Islamitische Conferentie een resolutie geïnitieerd die belediging van religie afkeurt en alle landen oproept maatregelen te treffen. „Als regeringen zeggen dat ze daartoe de juridische middelen niet hebben, dan moeten ze de wet aanpassen”, aldus Zaki. „Er moet onderscheid gemaakt worden tussen vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godslastering.”

Hij voorspelt dat de film van Wilders een „open zenuw” raakt en tot een „ernstige crisis” leidt. De reactie van het volk zal doorslaggevend zijn. „Je kan allerlei oproepen verwachten.”

Zaki: „Mensen hier leven al met het gevoel dat er een conflict is tussen het Westen en de islam. Het maakt geen verschil of dat ook echt zo is, want publieke opinie werkt niet op een rationele manier.” Dat gevoel wordt versterkt doordat westerse regeringen niet evenredig zouden reageren op beledigingen van verschillende geloofsovertuigingen. „Sommige uitlatingen worden wel toegelaten tegen de islam, maar niet tegen andere geloven.”

Een deel van de frustratie onder moslims komt ook voort uit het gebrek aan respect voor heilige symbolen in West-Europa, meent Zaki. „Er is geen reciprociteit. We kunnen geen represailles nemen door iets heiligs in het Westen aan te vallen, want in het Westen is niets meer heilig.”

De Egyptische regering is zich ervan bewust dat de Nederlandse regering zich heeft gedistantieerd van de nog uit te komen film Fitna. „We hebben begrepen dat ze zich zorgen maakt en een herhaling van de Deense cartooncrisis wil vermijden. Ze doet haar best dat duidelijk te maken.”

Hij ziet duidelijk verschil met de aanpak door de Deense regering, tweeënhalf jaar geleden. „De Denen namen het niet serieus. De Nederlandse regering begrijpt de ernst van de zaak en handelt met respect”, aldus Zaki. Of dat verschil maakt, is niet te zeggen. Den Haag verbiedt de film immers niet. „Ze zeggen dat hun handen gebonden zijn, maar dan moeten ze zichzelf de middelen verschaffen om dat wel te kunnen doen.”

Dat vindt de grootmufti van Egypte, Ali Gomaa, ook. „Er moet een wet komen die religieuze symbolen, figuren en teksten beschermt tegen laster. Dat is de enige beperking op de vrijheid van meningsuiting die wij verlangen”, zegt Ibrahim Negm, rechterhand van de grootmufti, de hoogste islamitische rechtsgeleerde.

Vandaag werd bekend dat een delegatie van Nederlandse christelijke en islamitische leiders op audiëntie gaat bij Gomaa’s voorganger om over Wilders’ film te praten. Deze Muhammed Sayyed Tantawi is nu sjeik al-azhar, een van de hoogste sunnitische autoriteiten.

Dat de film Fitna alleen op internet te zien is, noemt Negm „een duidelijk teken” dat Wilders „weinig steun geniet”. Hij zegt de film te zijner tijd te zullen bekijken om verslag te kunnen doen aan de grootmufti. Aan de hand daarvan bepaalt Gomaa wat hij zal doen of zeggen. „Hij zal hoe dan ook op de meest vriendschappelijke manier reageren door dialoog aan te bieden en de mensen op te roepen zich verantwoord te gedragen.”

Hoeveel overtuigingskracht de grootmufti heeft, valt niet te zeggen. Hij is door de regering aangesteld en wordt niet per definitie gehoorzaamd door het volk.

De oppositievoerende Moslimbroederschap verwacht wel woedeuitbarstingen. „Het zal alle moslims in de hele wereld tot vijanden van Holland maken”, zegt Hamdi Hassan, parlementslid en woordvoerder van de fundamentalistische beweging. De Moslimbroederschap is in Egypte verboden, maar verwierf met ‘onafhankelijke’ kandidaten 20 procent van de parlementszetels in 2005.

Hamdi benadrukt dat de Moslimbroederschap een vreedzame beweging is en dat de leden hoe dan ook geen gewelddadige acties ondernemen. „Maar wij hebben geen controle over het hele Egyptische volk. Dat kan ons niet aangerekend worden”, zegt hij. „Mensen zullen woedend zijn als de film ons heilige boek en de profeet, vrede zij met hem, beledigt. Dat zal geen verrassing zijn.”