Een kwart miljoen kogels per ‘opstandeling’

Josepth Stiglitz & Linda Bilmes: The Three Trillion Dollar War . The True Cost of the War in Iraq. Penguin, 192 blz. €22,99

Josepth Stiglitz & Linda Bilmes: The Three Trillion Dollar War .The True Cost of the War in Iraq. Penguin, 192 blz. €22,99

Het eerste dat sneuvelt in een oorlog, zo heet het, is de waarheid. Vlak daarna volgt kennelijk het gevoel voor proportie. Eind 2002, voordat de Verenigde Staten Irak binnenvielen, raamde het Amerikaanse ministerie van Defensie de kosten van de oorlog op vijftig miljard dollar. Lawrence Lindsey, economisch adviseur van president Bush, schatte daarna de kosten op tussen de honderd en tweehonderd miljard. Hij werd kort daarna, mede door deze indiscretie, aan de kant gezet. Vervolgens was het de Yale-econoom William Nordhaus die een raming onderbouwde van tussen de 120 miljard en 1.600 miljard (1,6 biljoen) dollar voor de totale operatie.

Inmiddels zijn vijf jaar verstreken, en de oorlog is al maar duurder geworden. De ‘officiële’ teller stond bij het schrijven van dit artikel op 503 miljard dollar. Wie het getal graag wil bijhouden: er is een widget voor op de computer beschikbaar via de website http://www.militarywidgets.com/cost_form.html. Daar kunnen de kosten desgewenst ook worden uitgedrukt in Diet Cokes, dagkaarten voor Disneyworld of Toyota Priussen.

In dit cijfermatige geweld hebben zich sinds vorige week de economen Joseph Stiglitz (Columbia University) en Linda Bilmes (Harvard) gemengd met een boek waarvan de titel niets aan duidelijkheid te wensen over laat: The Three Trillion Dollar War: the true costs of the Iraq conflict. Het Amerikaanse ‘trillion’ staat overigens voor duizend miljard, zodat het hier om drie biljoen dollar gaat – een bedrag dat bij de snel dalende dollarkoers gelijk staat aan iets minder dan twee biljoen euro. Met name Nobelprijswinnaar Stiglitz verleent het boek autoriteit. Eerder al werd de voormalig topeconoom van de Wereldbank en adviseur van president Clinton door antiglobalistenbeweging op het schild gehesen vanwege zijn bekende werk Globalization and its Discontents, (vertaald als Perverse globalisering).

Oorlog voeren is duur en verspillend. Berekend is dat per gedode Iraakse ‘opstandeling’ een kwart miljoen kogels is afgevuurd. Stiglitz en Bilmer gaan verder dan het berekenen van de directe kosten van de oorlogvoering. Zij tellen ook de verborgen budgetten van het Witte Huis mee, de kosten voor de samenleving van de verzorging van de tienduizend gewonden, inclusief veteranen die met geestelijke klachten thuiskomen en het op sterkte brengen van de Amerikaanse strijdkrachten tijdens en na het conflict, bij een aanname dat de bezetting in 2012 wordt afgebouwd. Dan zijn er nog economische kosten: het geld dat aan de oorlog is besteed is niet elders productief geïnvesteerd, en een olieprijs die mede door het conflict gestegen is. Al met al komen ze uit op tussen de 2,7 biljoen en 5 biljoen dollar. De titel is volgens de auteurs dan ook een conservatieve schatting. Alleen de Tweede Wereldoorlog was voor de Amerikanen duurder, en niet eens zo veel.

Het boek gaat goeddeels op aan het uitwerken en verantwoorden van deze calculatie. Daarmee dient het zeker een doel, al lijdt het aan een euvel dat de laatste tijd wel meer werken treft. Laten we dat het Alan Carr-syndroom noemen, naar de anti-rookgoeroe die een simpele boodschap (stop met roken) in een bombardement van tientallen varianten op zijn lezers losliet. Halverwege denkt de lezer: jaja, ik weet het nu wel, en dat is ook de gedachte die bij het doorwerken van Siglitz en Bilmer opwelt. Gaandeweg dreigt het boek een litanie te worden, die in plaats van verder te overtuigen juist begint te irriteren.

Bovendien is er al flinke kritiek losgekomen op de calculatie, die in het verkiezingsjaar 2008 een grote rol kan gaan spelen. Conservatieve critici wijzen erop, dat ook het niet aanvallen van Irak geld zou hebben gekost, van het handhaven van de no fly-zones tot het stationeren van extra troepen in de Golfregio als tegenwicht tegen Saddam Hussein. En hoe veel van de verdriedubbeling van de olieprijs sinds 2003 is toe te schrijven aan de aanval op en bezetting van Irak, en hoe zou dat zijn geweest als Saddam er nog zat? Dat valt nauwelijks te kwantificeren. Er staan ook extra inkomsten van olieproducenten tegenover.

Vast staat wel dat Irak Amerika veel en veel meer kost dan gedacht, of verzwegen wordt. De door de Democraten gedomineerde Joint Economic Committee van het Congres kwam een paar maanden geleden al op totale kosten van Irak tot nu toe van 1,6 biljoen dollar, en 3,5 biljoen tot 2017. Maar met zulke getallen kun je alle kanten op. In het debat in de VS over de oorlog kunnen voor- en tegenstander naar believen blijven putten uit cijfers en projecties. Daar verhelpt Stiglitz, die niet onpartijdig is in de Amerikaanse politiek, niets aan.

Stiglitz’ openlijke voorkeur voor Barack Obama, die strijd voor de nominatie als Democratische kandidaat voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen in november, plaatst hem stevig in het anti-oorlogskamp. Het is niet uitgesloten dat Stiglitz, mocht Obama in november zegevieren, hoog genoteerd staat bij de kandidaten voor de post van economisch adviseur van het Witte Huis. Dat is uiteraard geen probleem, maar het ondermijnt voor zijn critici wel het onpartijdige wetenschappelijke karakter van zijn met Bilmer geschreven boek, dat voor- en tegenstanders vooral verder zal overtuigen van hun eigen gelijk.

Een willekeurig voorbeeld van getalsmanipulatie maakt ondertussen veel duidelijk over de waarde van dit boek. In 2008 geeft Nederland vermoedelijk zo’n 80 miljard euro uit aan zorg en welzijn, een van de snelst stijgende posten op de nationale begroting. Dat is al veel geld, maar wie wil kan de burger schrik aanjagen met een veel groter getal. De eerstvolgende, zeg, twintig jaar kosten zorg en welzijn opgeteld namelijk 2,6 biljoen euro, bij een jaarlijkse kostenstijging van vijf procent. In euro’s van vandaag is dat, als een toekomstige inflatie van jaarlijks twee procent wordt verdisconteerd, 2,1 biljoen euro. Voldoende stof dus voor een eigen variant van Stiglitz: The Three Trillion Dollar Scare: the true costs of the Dutch national health system.

Voor wat het waard is, letterlijk.

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

W.W. Norton

De besproken versie van The Three Trillion Dollar War van Joseph Stiglitz & Linda Bilmes (Boeken, 21 maart) is niet van Penguin maar van W.W. Norton.

    • Maarten Schinkel