Zo zoekt de overheid contact

De overheid draagt bij aan de verharding van de maatschappij.

Dat zegt de Nationale Ombudsman in z’n verslag.

De politie treedt vaak onnodig agressief op, stelt de Nationale Ombudsman. Foto Merlin Daleman Politie in burger arresteren een jongere. Den Bosch. 09-04-05 © Foto Merlin Daleman Daleman, Merlin

De Nederlandse overheid is bang voor zijn eigen burgers. Er wordt veel gepraat over dienstbaarheid en klantgerichtheid. Maar ombudsman Alex Brenninkmeijer ziet te vaak een overheid die burgers wantrouwt, en vervalt in „wij-zij- denken”. Gisteren presenteerde hij zijn jaarverslag Burgerschap verzilverd.

De overheid draagt bij aan de verharding van de maatschappij, zegt u. Wat doet ze verkeerd?

„Er wordt in de politiek heel veel gepraat over lik-op-stukbeleid, het hard aanpakken van misstanden, daadkracht. Er is heel veel aandacht en beleid voor de kleine groep die niet deugt. Zo creëer je een valse wij-zij-tegenstelling tussen overheid en burger. Dat sijpelt door naar overheidsdiensten. Daar ontstaat wantrouwen en onzekerheid over burgers. Maar het grootste deel van de mensen deugt gewoon. Daar moet je als overheid behoorlijk en eerlijk tegen zijn.”

Dat gebeurt niet?

„Het gebeurt niet genoeg. De overheid denkt graag in systemen. Maar een burger heeft tegenover een systeem altijd het nakijken. Een ambtenaar moet dus meer doen dan het uitvoeren van wetten en regels. Hij moet veel meer oog hebben voor de burger. Die wil helemaal niet onder de regels uitkomen, maar hij wil wel het gevoel krijgen dat hij netjes wordt behandeld. Dat gaat niet samen met wantrouwen door overheidsdiensten.”

Iedereen maakt wel eens foutje, ook de overheid.

„Het zijn geen incidenten, het is een structureel probleem. Beleidsmakers leggen onder druk van de marktgedachte en van bedrijfsmatig werken te veel de nadruk op targets en concrete, meetbare doelstellingen. Tegelijkertijd werken overheidsdiensten gebrekkig samen, en staat de politieke agenda overvol met allerlei plannen. Er wordt van alles over mensen uitgestort waar ze niets over te zeggen hebben. Maar die burger is het belangrijkst. Hij vraagt zich af: ‘Waarom gaat het niet meer om mij?’ Het persoonlijk contact is essentieel. Daar is nu gewoon veel te weinig aandacht voor.”

Hoe kun je dat veranderen?

„Je kunt de frustratie van burgers voor een deel wegnemen door hen te betrekken bij het bestuur. Daar hebben we geen sterke traditie in. Soms gebeurt het al, maar het kan nog veel beter. Ik heb er bezwaar tegen dat burgerparticipatie altijd zo’n ideologische discussie wordt. Je moet voor of tegen bestuurlijke vernieuwing zijn. Uit onderzoek blijkt dat heel veel burgers gewoon graag betrokken willen zijn. Dat is toch geen ideologie?”

Is het niet zo dat veel burgers verwend zijn en te veel van de overheid verwachten?

„Helemaal niet. Burgers zijn over het algemeen ontzettend redelijk. Recentelijk hebben 730.000 Nederlanders te horen gekregen dat ze opnieuw belastingaangifte moeten doen. Is er een revolte uitgebroken? Nee. Mensen begrijpen dat er een fout is gemaakt. Ook mensen die bij ons klagen zijn normale burgers die een probleem met de overheid hebben.”

Lees het jaarverslag van de Ombudsman via nrcnext.nl/links en discussieer mee via nrcnext.nl/opinie