Leve het kwootjesvolk!

Veel van de journalistieke reportages op televisie kennen tegenwoordig een vast recept.

Kwootjes scoren. Schets van de ambiance. Muziekje erbij.

Als je echt niet weet wat voor vraag je moet stellen aan iemand die je een microfoon voorhoudt, dan is er een snuggere nooduitgang. Je vraagt gewoon wat je collega’s zoal wilden weten.

Ik zag deze briljante oplossing op twee achtereenvolgende dagen in het NOS Journaal, in beide gevallen in een culturele ‘reportage’ van verslaggever Martijn Bink. Zondag reisde hij mee met de Bernlef Express en viel meteen met de deur in huis. Wat was de domste vraag die de schrijver van het Boekenweekgeschenk de afgelopen dagen gesteld was? Dat was natuurlijk de vraag naar zijn eeuwige leeftijd. Zo, deze verslaggever is dus niet dom en heeft het onderwerp toch maar mooi alsnog op tafel gekregen.

Voor de première van de film naar Jan Wolkers’ Boekenweekgeschenk uit 2005, Zomerhitte, had Bink zijn huiswerk nog slechter gedaan. Hij zette zich dit keer niet af tegen de stupiditeit van zijn collega’s maar informeerde bij hoofdrolspeelster Sophie Hilbrand welke vraag ze het vaakst had moeten beantwoorden. Een meeslepende dialoog was het gevolg.

Sophie: „Hoe het was om met je vriendje in een film te spelen.”

Martijn: „En, hoe was het?”

Sophie: „Het was heel gezellig.”

De montage van het item in het bulletin van tien uur moet een haastklus zijn geweest. In het laatste journaal was het gestuntel vervangen door een ordentelijke reeks soundbites van Hilbrand, haar tegenspeler Waldemar Torenstra, Wolkers’ weduwe Karina en regisseur Monique van de Ven. Het gaat er op tv niet om wat BN’ers zeggen, zolang het nieuwsprogramma ze maar sprekend in beeld heeft gebracht. Dit ‘journalistieke’ proces staat bekend als ‘een kwootje halen’. Er dienen ook tussenshots te zijn, die de ambiance tonen en de verslaggever in staat stellen om buiten beeld het wie, wat en waar mee te delen. Een grapje – geen twee, dan wordt het te lollig – mag evenmin ontbreken.

Met interviews hebben die kwootjes weinig meer te maken. Het is ook niet de bedoeling dat er verrassende antwoorden worden gegeven. Dat zou de kijker maar in verwarring brengen. De vakbondsleider moet zeggen dat hij zich op nadere acties beraadt en de minister dat hij niet op de zaken vooruit wil lopen.

Uitgebreider varianten van het nieuwsitem met kwootjes zijn aan te treffen in de actualiteitenrubrieken. Met name bij Netwerk en Eén vandaag zijn ze in een vaste stijlvorm gegoten. Je gaat uit van een misstand. Stel dat er een rapport is verschenen over de onrustbarende toename van zweetvoeten onder kantoorbeambten. Een verslaggever met cameraploeg gaat op onderzoek uit in een sick building. Ook mogen drie betrokkenen hun zegje doen: eerst een ervaringsdeskundige, dan een hoogleraar arbeidsomstandigheden en als climax een Kamerlid dat er vragen over gaat stellen. Het item begint met een kwootje van alle drie ter inleiding. Dan zien we close-ups van voeten, begeleid door een onheilspellend muziekje. Elke spreker krijgt een titelkaart, waarvan vooral de onderste regel, die de hoedanigheid meldt, me altijd intrigeert. Ik maak er een sport van om die te voorspellen. In dit voorbeeld zou ik gokken op ‘transpiratiepatiënt’.

De meest futloze variant van het kwootje-halen is traditioneel het straatinterview. De kijker moet zich kunnen identificeren, zo niet met een BN’er dan met iemand die net zo weinig weet als hijzelf. Wat vindt men op de Lijnbaan van de situatie in Tibet?

Bij hoge uitzondering leverde het de straat opgaan met een portret van Geert Wilders maandag in Nova wel relevante informatie op. Jan Eikelboom deed dat in Teheran en Qom. De voorbijgangers in de Iraanse hoofdstad bleken goed op de hoogte en verrassend tolerant. Die meneer woont in een land met vrijheid van meningsuiting en mag zeggen wat hij wil. Een vrouw gaf hem zelfs groot gelijk, want met die islam is het maar niks.

Hans Beerekamp is televisierecensent van NRC Handelsblad.

    • Hans Beerekamp