Kony schuilt in het hart van Afrika

Rebellenleider Joseph Kony heeft zich, vlak voor het tekenen van de vrede in Oeganda, teruggetrokken in de Centraal Afrikaanse Republiek, uitwijkplaats voor desperado’s.

De beruchte Oegandese rebellenleider Joseph Kony is met honderden aanhangers naar het noorden van de Centraal Afrikaanse Republiek (CAR) getrokken, één van de meest wetteloze gebieden van Afrika. Dat melden verscheidende bronnen in de Oegandese hoofdstad Kampala. De wegens oorlogsmisdaden gezochte Kony zou volgende week een historisch vredespact sluiten met de Oegandese regering.

Kony ontvluchtte enkele jaren geleden Noord-Oeganda, waar hij een bloedige opstand aanvoerde, en hield zich sindsdien op in de jungle in het noordoosten van Congo. Vanuit zijn schuilplaats gaf hij bevelen aan een onderhandelingsteam dat onder internationaal toezicht in Juba (Zuid-Soedan) overleg voert met de Oegandese regering. Het anderhalf jaar geleden begonnen vredesproces is controversieel omdat tegen Kony en twee andere leiders van zijn Verzetsleger van de Heer (LRA) arrestatiebevelen zijn uitgevaardigd door het Internationale Strafhof (ICC) in Den Haag. Na het sluiten van talrijke deelakkoorden zou volgende week de finale volgen met de feestelijke ondertekening van een eindverdrag. Waarnemers menen echter dat Kony niet het risico zal nemen om zelf zijn handtekening te komen zetten, want op basis van de ICC-arrestatiebevelen kan hij worden gearresteerd.

Kony is al maanden niet meer gezien door internationale onderhandelaars. Hij neemt zijn satelliettelefoon niet meer op. Toen de hoofdonderhandelaar, voormalig Mozambikaans president Joaquim Chissano, hem in december opbelde in Congo kreeg hij van een assistent te horen dat Kony niet beschikbaar was „omdat het LRA Kerstmis viert”. In het kamp Ri Kwangba in Zuid-Soedan zouden zich volgens de gesloten deelakkoorden honderden LRA-soldaten moeten ophouden, samen met Kony. Het kamp is vrijwel leeg.

Het grote probleem bij het oplossen van niet alleen de LRA-rebellie maar ook talrijke andere gewapende conflicten in het hart van Afrika, is de wetteloosheid van het gebied. In Noordwest-Congo, delen van Zuid-Soedan en Oost-Tsjaad, en het noorden van de CAR is ieder regeringsgezag afwezig.

Diplomaten en westerse veiligheidsdiensten tasten in het duister waar Kony zich precies bevindt in de CAR en wat zijn plannen zijn. Mogelijk probeert hij een coalitie van rebellengroepen te smeden. Oegandese kranten halen bronnen in het leger aan die zeggen dat Kony contact zoekt met opstandelingen tegen de Tsjadische regering van president Déby. Deze strijders worden, net als het LRA tot enkele jaren geleden, actief gesteund door de Soedanese overheid.

Het noorden van de CAR is een ideale uitwijkplaats voor desperado’s. Het land is schokkend arm, zonder asfaltwegen en elektriciteit en met de slechtst mogelijke sociale indicatoren ter wereld. In 2003 pleegde generaal Bozizé een putsch tegen de democratisch gekozen president Patassé. Onder Patassé waren verscheidene staatsgrepen mislukt en raakte het land ernstig tribaal verscheurd.

Patassé heeft sindsdien teruggevochten tegen Bozizé. Zijn voormalige regeringssoldaten vormden de talrijke rebellengroepen die nu het noorden tot een Wildwest hebben gemaakt. Geen enkele reguliere strijdmacht heeft greep op het gebied. Een Europese vredesmacht van 3.700 man wordt sinds enkele weken gelegerd in Oost-Tsjaad en het noordoosten van de CAR, om vluchtelingen uit Darfur te beschermen.