De EU, daar krijg je homohuwelijken van

President Lech Kaczynski en zijn broer Jaroslaw willen het EU-verdrag torpederen dat ze zelf vorig jaar binnenhaalden.

De president maakte een video over de ‘gevaren’.

Een in de VS wonende homoseksueel werd dinsdag wakker met het nieuws dat hij en zijn echtgenoot een gevaar zijn voor de Poolse zeden. Het is de jongste wending in het bizarre Poolse debat over de ratificatie van het nieuwe verdrag van de Europese Unie.

Brendan Fay heeft niets met Europa, laat staan met Polen, maar maandag verschenen videobeelden van zijn homohuwelijk in een tv-toespraak van Lech Kaczynski. Dat gebeurde in de passage waarin de Poolse president uitlegt dat het nieuwe EU-verdrag de weg vrijmaakt voor moreel verwerpelijke huwelijken. „Ik kan niet instemmen met een vrijwillige en onverantwoorde degradatie van ons land in de Europese Unie.”

Het was een buitengewone redevoering, niet alleen door het gebruik van videomateriaal en het begeleidende pianomuziekje dat vrijwel onafgebroken klonk, maar ook om de inhoud: Kaczynski was er immers zelf bij in Brussel, in juni vorig jaar, tijdens de zenuwslopende onderhandelingen over het verdrag. Bij terugkeer zei hij nog trots: „We hebben er voor Polen het maximale uitgehaald.”

En nu opeens bezwaren, van de president. De Poolse premier Donald Tusk noemde ze „dom, onfatsoenlijk, in tegenspraak met onze elementaire belangen en zeer schadelijk voor het imago van Polen in de wereld”.

Tusks rechts-liberale Burgerplatform (PO) won in oktober de parlementsverkiezingen. Hij versloeg de zittende premier, Jaroslaw Kaczynski, de tweelingbroer van de president. Sindsdien zijn er permanent aanvaringen tussen Tusk en president Kaczynski. Maar niet eerder stond er zoveel op het spel: als Polen het verdrag niet ratificeert kan de EU weer van voor af aan beginnen.

Zo ver is het nog niet. Het Poolse parlement heeft het verdrag nog niet in stemming gebracht en als de impasse niet wordt doorbroken kan Tusk een referendum uitschrijven.

Uit peilingen blijkt dat een ruime meerderheid van de Polen vóór het verdrag is. Maar een referendum is alleen geldig met een opkomst van minstens 50 procent en de Polen weten de stembus doorgaans moeilijk te vinden.

De pijlen van de Kaczynski’s zijn niet zozeer gericht op het verdrag zelf, maar op het daaraan gekoppelde Handvest van de Grondrechten. Vorig jaar bedongen de broers dat Polen dit document niet hoeft te ondertekenen. Tusk is vóór ondertekening, maar beloofde bij zijn aantreden daarvan af te zien, om de ratificering van het verdrag niet in gevaar te brengen.

Die handreiking wordt nu tegen hem gebruikt. Oud-premier Jaroslaw Kaczynski eiste vorige week dat aan de ratificatiewet een preambule wordt toegevoegd, met wettelijke garanties, om te voorkomen dat zijn opvolger op een later tijdstip van gedachten verandert. Volgens Kaczynski maakt het handvest niet alleen de weg vrij voor het homohuwelijk, maar ook voor mogelijke claims van Vertriebene, Duitsers die voor de oorlog in gebieden woonden die nu deel uitmaken van Polen.

Zonder de steun van Kaczynski’s conservatieve partij kan het verdrag niet worden geratificeerd – een tweederde meerderheid is vereist. Zondag zei president Kaczynski dat hij als bemiddelaar in de crisis wil optreden. Maar de dag daarop verdedigde hij in zijn tv-toespraak in feite het standpunt van zijn broer.

Daarbij werden niet alleen beelden getoond van Brendan Fay, maar ook van Angela Merkel, de Duitse bondskanselier, op een bijeenkomst van de Bund der Vertriebenen, de club die de belangen van verdreven Duitsers behartigt. Op die momenten klonk het pianomuziekje niet.

Radoslaw Sikorski, de Poolse minister van Buitenlandse Zaken, maakte gisteren in het parlement korte metten met de argumentatie van de Kaczynski’s. Uitgebreid citerend uit het handvest en de Poolse grondwet maakte hij duidelijk dat Polen aangaande het homohuwelijk volledig soeverein is en dat Brussel niets kan opdringen. „Wie anders beweert vertelt leugens om mensen bang te maken.”

Wat de Kaczynski’s beogen is velen een raadsel. De anti-Duitse en anti-Europese retoriek en de harde politieke stijl van de broers – geheime diensten werden te pas en te onpas ingezet – leidde in oktober tot een pijnlijke verkiezingsnederlaag. En ook nu staat PiS in de peilingen onder druk. Bovendien vertoont de partij scheuren, want lang niet iedereen is blij met de strategie van de leider.

De meest gangbare verklaring is dat Kaczynski de rechtervleugel van zijn partij wil redden. Het gaat daarbij om het ultrakatholieke, nationalistische electoraat rondom priester Tadeusz Rydzyk, eigenaar van de extremistische radiozender Radio Maryja. Rydzyk overweegt een eigen politieke partij op te richten, waardoor Kaczynski een relatief kleine, maar zeer loyale groep kiezers dreigt te verliezen.

De vraag is natuurlijk of de EU de dupe moet worden van de politieke reddingsactie die Lech en Jaroslaw Kaczynski op poten hebben gezet. Brendan Fay bedankt voor de eer. Hij heeft gisteren een klacht ingediend tegen de president van Polen.

In de video van de Poolse president over het ‘moreel verwerpelijke’ homohuwelijk werden beelden van de bruiloft van Brandan Fay, een homo uit New York, getoond. Bekijk de video en Fays woedende reactie via nrcnext.nl/links