‘Bij fijnstof hebben we last van tunnelvisie’

Nederland heeft zich klem gezet bij het toepassen van Europese milieuregels. bevestigt de adviserende VROM-raad. „We exporteren meer fijnstof dan we importeren.”

Chris Backes, VROM-raad.

De A4 mocht bij Leiderdorp niet verbreed worden, de Tweede Maasvlakte liep vertraging op en vorige week werd de ondertunneling van de Amsterdamse Zuid-As door de rechter afgeschoten. Nederland voert bij de handhaving van Europese milieunormen, zoals die voor fijnstof en stikstofdioxide, een ongelijke strijd. Terwijl buren in Europa vrolijk verder bouwen, ook met het overschrijden van normen, liggen in Nederland vele projecten stil wegens bijvoorbeeld de regels voor luchtkwaliteit.

Onnodig, meent de VROM-raad die gisteren met een advies kwam over deze problematiek. Negen vragen aan onderzoeker en voorzitter van de VROM-raad, Chris Backes.

Nederland is niet slim genoeg in de toepassing van Europese regelgeving en heeft zitten slapen bij de manier waarop richtlijnen in Nederlandse wetgeving zijn vertaald, zegt de VROM-raad. Wat zijn de gevolgen?

„Er zijn veel meer landen in Europa waar de milieunormen worden overschreden, maar in Nederland zijn de consequenties daarvan het meest ingrijpend. Zie het aantal stilgelegde bouwprojecten.”

Volgens veel deskundigen heeft Nederland zichzelf klem gezet door absolute Europese milieunormen op detailniveau te koppelen aan bouwvergunningen. Is die koppeling een fout geweest?

„De Nederlandse manier van meten, en vooral berekenen, van de kwaliteit van de lucht gaat op dit moment ver in de technische detaillering. Dat heeft waanzinnig grote gevolgen. Als je per vierkante meter de fijnstof moet uitrekenen, zijn de problemen veel groter. De manier waarop de normen zijn gekoppeld is inderdaad fout geweest. Sterker, men wist dat we de normen niet gingen halen, de minister wist dat zelf ook.”

Toenmalig minister Jan Pronk?

„Ja, die heeft in Brussel nog gewaarschuwd dat de normen voor Nederland onhaalbaar waren.”

En toch werden die strenge normen gekoppeld aan vergunningen voor bouwprojecten?

„Omdat dat zo geregeld was in de Wet Milieubeheer. Terwijl ook gekeken kon worden naar de manier waarop andere lidstaten met de richtlijnen omgingen.”

Je kunt toch niet altijd op alle andere lidstaten gaan wachten?

„Dat klopt, maar we hebben al veel meer ervaring met milieukwaliteitseisen uit Brussel. De normen voor luchtkwaliteit waren in dat opzicht niet nieuw. Er is vooral gekeken naar de beleidsmatige en financiële gevolgen van de regels, niet naar de juridische gevolgen. ”

Is dat realistisch als met 27 collega’s een moeizaam compromis is bereikt?

„Het is inderdaad de verkeerde hoop. De vernieuwde normen die vanaf 2010 gaan gelden zijn juist aangescherpt. De Europese lidstaten moeten zich daarom in dergelijke situaties richten op dat wat ze wel zelf kunnen veranderen en in de hand hebben. Gelukkig is er vrij recent in de Nederlandse wetgeving al wat verbeterd aan de koppeling tussen de absolute milieunormen en de vergunningen voor bouwprojecten.”

Meer dan de helft van fijnstof bestaat uit natuurlijke bronnen als zeezout en bodemstof. Van de schadelijke fijnstof komt tweederde uit het buitenland aanwaaien. Had daar beter rekening mee moeten worden gehouden?

„Dat is niet het probleem, daar wordt al rekening mee gehouden. En wij exporteren nog altijd meer fijnstof dan dat we importeren.”

U pleit ervoor meer vormfouten toe te staan in bouwbesluiten. Wordt daarmee niet de rechtspositie van de burger uitgehold?

„Neen, wat heeft een belanghebbende eraan als een besluit wegens vormfouten wordt vernietigd, terwijl iedereen het er over eens is dat deze fout niet van belang is geweest voor de inhoud van dat besluit? Het zou goed zijn om te kijken of andere lidstaten anders omgaan met vormfouten. ”

Maar de problemen van fijnstof zijn groot. Vele deskundigen waarschuwden vooraf al voor de gevolgen van de fijnstofregelgeving. En toch werd er niets aan het probleem gedaan. Hoe kan dat?

„Dat frappeert ons ook. De kern is dat we bij het wetgevingsproces last hebben van een tunnelvisie. Je ziet het bij veel ministeries, bij VROM, bij LNV: het inzicht dat problematische dossiers anders aangepakt kunnen worden dan men in Nederland gewend is, ontbreekt vaak. Ik hoop dat dat een eye opener is in ons advies.”

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

VROM-raad

In het artikel ‘Bij fijnstof hebben we last van tunnelvisie’ (donderdag 20 maart, pagina 6) wordt hoogleraar Chris Backes opgevoerd als „onderzoeker en voorzitter van de VROM-raad”. Hij is geen voorzitter.

    • Jeroen Wester