We eten het liefst boerenkool

Elke dag forenzen 5,2 miljoen Nederlanders naar hun werk en terug.

Er is nu een tentoonstelling over ons snoep-, lees- en belgedrag in trein en auto.

Foto’s uit de serie ‘Autoforenzen’ van Ivo van der Bent, te zien op de tentoonstelling ‘Routine’. Foto’s Ivo van der Bent / Museum Hilversum Ivo van der Bent: ‘Autoforenzen’. Beelden zijn te zien op de tentoonstelling ‘Routine’ Foto’s Museum Hilversum Museum Hilversum

De een maakt zich op in de trein of leest de krant, de ander zit achter het stuur te bellen of uit een beker van de fastfoodtent te lurken. Elke dag forenzen 5,2 miljoen Nederlanders met auto of trein naar hun werk en weer terug. Regelmatig is het forenzen een bron van stress en ergernis, maar tegelijkertijd is het niet zonder meditatieve waarde. Heen de aanloop, terug de afkick. Routine heet dan ook de tentoonstelling die nu in Museum Hilversum te zien is, De wereld van de forens.

De samenstellers, architectuurhistoricus Hans Ibelings en designhistoricus Timo de Rijk, hebben alle facetten van dit fenomeen in kaart gebracht met saillante statistieken, grappige voorwerpen, toptien lijstjes en een keur aan maquettes en filmfragmenten.

Per dag legt de autoforens in wat zij noemen ‘Nederstad’ gemiddeld 44 kilometer af; in een jaar tijd is dat de afstand van Amsterdam naar Dakar. De treinforens schopt het met 72 kilometer per dag zelfs naar Peking in een jaar tijd.

Wat doen we onderweg? Bellen, gemiddeld 13 minuten en 49 seconden per woon-werkrit, bij voorkeur met een Nokia 6230i. Ter vergelijking is er ook een autotelefoon uit 1985 uitgestald, bijna ter grootte van een schoenendoos. Eten: per jaar liefst 497 miljoen kilo snoep en snacks, dat wil zeggen 3,6 kilo per persoon. Daar komen 3 miljoen kant-en-klare maaltijden per dag bij, waarbij de boerenkool van Albert Heijn het populairst is.

Dan het lezen: driekwart van de forenzen in de trein heeft iets te lezen bij zich. Naar de radio of naar eigen muziek luisteren: met een de ipod heb je toch wel wat meer privacy in die krappe 2,1 kubieke meter die de trein per persoon biedt. De automobilist zit lekkerder in zijn 4,7 kubieke meter, veelal in een lease-auto van gemiddeld 34.000 euro.

Forenzen is ook een keuze, blijkt uit het feit dat de afstand tussen woning en werk groeit naarmate het besteedbare inkomen toeneemt. Dat was al in de zeventiende eeuw zo, toen de gefortuneerde elite de vieze stad verliet voor een villa in het groen. De tentoonstelling voert ons door de geschiedenis van de stadsontwikkeling, die wonen en werk steeds verder uit elkaar heeft gedreven. De groeikernen waarmee de steden in de jaren zeventig uitbreidden, ontwikkelden te weinig werkgelegenheid; de grote steden bouwden te weinig huizen. Zo kwam de grote heen-en-weer trek op gang. De Vinexwijken uit de jaren negentig hebben het forenzen zeker niet teruggedrongen.

Met draadloze koptelefoons kun je kijken naar een groot aantal fijne filmfragmenten, variërend van de bomvolle spitstreinen van Tokio, een snelwegclip van R.E.M. uit 1993 en een film vol gestaald optimisme uit 1967 over de bouw van de nieuwe woonwijken in de Alexanderpolder.

Het forenzen inspireerde ook het Arnhemse kunstenaarscollectief G.A.N.G. tot het vullen van een koelvitrine met handige dingen voor onderweg: een mini wegwerptoilet voor de kleine boodschap, een ‘boompje’ met lavendelgeur voor aan de spiegel, een nekkussen, een cd met ‘Net een beetje betere songs’, zelfs een mini-koffiezetapparaat en een electric car oven. Pas echt onmisbaar is natuurlijk de metalen plaat in de vorm van een stier voor op je grill. Zo overleeft de forens wel zijn jaarlijkse tocht naar Dakar of Peking en weer terug.

Tentoonstelling Routine: de wereld van de forens, t/m 31/8, Museum Hilversum, Kerkbrink 6, museumhilversum.nl.

    • Tracy Metz