Waar blijft de nieuwe Alexandra Radius?

Igone de Jong, Larissa Lezhnina en Marisa Lopez in het ballet ‘Russian Seasons’ Foto Angela Sterling Sterling, Angela

Dans Het Nationale Ballet: On the Move. Gezien 19/3 Muziektheater Amsterdam. Aldaar t/m 5/4. Inl: www.het-ballet.nl.

Kent er nog iemand een grote naam uit het hedendaagse ballet? Iemand in de orde van grootte van dansers Rudolf Noerejev of Sylvie Guillem? Ze lijken uitgestorven; ballet heeft niet meer zoveel glamour als weleer. Diva’s zijn nu afkomstig uit de amusementswereld: denk aan tv-programma’s als Dancing Queen of Idols.

Artistiek directeur Ted Brandsen van het Nationale Ballet refereerde in zijn openingsspeech gisteravond bij de première van On the Move aan het gebrek aan sterren in het ballet. Hij voert Alexandra Radius en Han Ebbelaar live op als de laatste groten, en toont zelfs een filmische terugblik op – voornamelijk – Radius’ carrière. Daarmee zegt hij impliciet: ook wij hebben ze niet gekweekt sinds Radius stopte in 1990.

De ploeg die Brandsen op dit moment in huis heeft, is technisch gezien goed maar niet van de superieure klasse van Radius. In het zestig jaar oude ballet Etudes van de Deen Harald Lander (1905-1971), een ode aan de dagelijkse oefening aan de barre, is dat goed te zien. Na de basisposes op muziek van Czerny, live gespeeld door Holland Symfonia o.l.v. Matthew Rowe, gaan de passen langzaam over in een choreografie die ogenschijnlijk simpel blijft. Maar Lander heeft gevoel voor showeffecten, en met maar liefst tweeënveertig dansers op het toneel overweldigt hij met massascènes die hun heldere lijnenspel toch behouden.

Het belangrijkst is hier de langzaam opbouwende moeilijkheidsgraad en de mogelijkheid voor de dansers hun virtuositeit te etaleren, in eindeloze pirouettes bijvoorbeeld. De zaal houdt de adem in en ‘oeffft’ telkens als er toch iets mis gaat. Als het Bolsjoi Ballet dit zou dansen, zou het door perfectie boven zichzelf uitstijgen. Bij Het Nationaal Ballet blijven het wankele études, kunst wordt het niet. Hoe mooi ook.

De net vertrokken artistiek directeur van het Bolsjoi Ballet, Alexei Ratmansky, maakte in 2006 voor het New York City Ballet de choreografie Russian Seasons. De nu freelancende Ratmansky (1968) dook in zijn eigen cultureel erfgoed, wat bijvoorbeeld Russische volksdanselementen oplevert. Klassiek is het verhalende karakter: op liederen van Leonid Desjatnikov worden huwelijk en begrafenissen in beweging verbeeld. Maar de Russische choreograaf neemt uit het westen ook jazzdans en moderne dans mee. Klassiekere duetten en moderne groepsklimpartijen wisselen elkaar af. De felgekleurde mannenpakken lijken pyjama’s uit de hippietijd, de dames ervaren de liefde overwegend gekweld kijkend, gezamenlijk roepen de dansers een Halleluja uit. Russian Seasons is een licht eclectisch ballet dat fraaie taferelen en momenten kent, maar dat gedateerd aandoet en te fragmentarisch blijft.

Om het ballet bij gebrek aan sterren toch nog glamour te geven, is er een prijs voor een danser van het Nationale Ballet: de Alexandra Radius Prijs. Dit jaar was de Siberische eerste soliste Anna Tsygankova (1979) uitverkoren. Zij is sinds vorig jaar bij het gezelschap, en te zien als Julia in Romeo en Julia en Aurora in The Sleeping Beauty. De prijs werd na de première uitgereikt door Neerlands laatste grote ballerina. Nog steeds op handen gedragen door het publiek.

    • Ingrid van Frankenhuyzen