Van Charlois naar een kasteel en vice versa

De egalitaire ideologie van de jaren zeventig suddert nog wel door op televisie, waar iedereen elkaar tutoyeert en het not done is om je erop te laten voorstaan dat je meer weet of kunt dan een ander. Aan de andere kant is er bijna geen amusementsprogramma meer zonder een of andere keiharde competitie, van De Nationale IQ Test tot ijsdansen voor BN’ers.

Naarmate de economische tegenstellingen weer groter en scherper worden, zijn er ook nieuwe kansen voor het uitventen van de verschillen tussen rijkdom en armoede, kennis en domheid, geluk en ongeluk.

We verlustigen ons aan de nieuwe rijken in Gooische vrouwen en Bij ons in de PC en ontdekken de Dickensiaanse potentie van de voedselbanken. Een programma als Cultuurshake (AVRO) zou enkele jaren geleden ondenkbaar zijn geweest. De formule is dat een coryfee met enige competentie op het gebied van de hoge cultuur drie Nederlanders uit de heffe des volks op sleeptouw neemt. Ex-politicus Hans Dijkstal troonde medewerkers van een sportschool uit Amsterdam-Noord mee naar een jazzconcert, actrice en regisseur Willeke van Ammelrooy ging met Rotterdamse vuilnismannen naar een voorstelling van Introdans. Hoe zichtbaarder ze verbijsterd raken, hoe vetter het effect. De massa mag weer verheven worden door kunst, en als dat niet lukt, dan is het toch een lekker programmaatje, zij het een beetje plat.

Puberruil XL (KRO) schudt de klassetegenstelling op een iets geraffineerder manier op. Dit format is verwant aan dat van Jouw vrouw, mijn vrouw (RTL) en vele imitaties van de realityshow op ruilbasis: zet twee tieners uit tegengestelde milieus een weekje in elkaars plaats en film de gevolgen. In de eerste aflevering van het nieuwe seizoen ging Priscilla, een tienermoeder uit Rotterdam-Charlois, logeren in een kasteel even over de grens bij Maastricht. Romy, die daar normaal bij haar vader woont, mocht slapen op de bank in het tweekamerappartement waar Priscilla met haar moeder en baby domicilie houdt.

Het is een handige variant op de sprookjesfilm à la The Princess Bride. Het effect was echter niet zo melodramatisch. Priscilla moest huilen toen ze aan tafel bediend werd, niet van vreugde maar van verdriet. Het was er zo groot en stil en ze miste haar kindje. Geld maakt niet gelukkig, zei ze ten overvloede. Romy wist zich meteen beter aan te passen, ging bij de snackbar twee porties ‘kapsalon’ halen (frites met lagen mayonaise, sla en vlees) en verbaasde zich over Priscilla’s vriendinnen, die school te moeilijk vonden en daarom de hele dag rondhingen in winkelcentrum Zuidplein. Maar het klikte wel met de meiden en ook op het kasteel bleken de verschillen tussen meisjes van dezelfde leeftijd uit verschillende milieus redelijk te overbruggen.

Ook in de merkwaardige dramaserie Roes (VPRO) wordt de confrontatie tussen pubers en de eigentijdse leegte zwaar aangezet. Mede met financiering van het ministerie voor Jeugd en Gezin verkent de serie de schadelijke gevolgen van drank en drugs. In de aflevering Nachtschade (scenario Lotje IJzermans, regie Pascale Simons) zet Melody Klaver het als dochter van een alcoholistische moeder (Rifka Lodeizen) zelf op een zuipen. Maar het is vooral de melodramatische onmacht in het spel van Lodeizen die imponeert, als een moderne Anna Magnani. Het moralisme van het scenario blijft verbazen, zeker van de libertijnse VPRO.

Na een avondje kommer en kwel komt de hilarische uitsmijter van Canvas als een verademing. Daar was rond middernacht een licht pornografische hommage aan The Muppet Show te zien. Puppet Love was in 2004 de pilot van de serie Fur TV, die het van de BBC nooit verder heeft mogen brengen. Het draait om drie masturberende en vuilbekkende vilten poppen en een eveneens vilten homopaar met de namen Jim en Frank, net als de bedenkers van de Muppets. Mervin droomt dat hij nooit een meisje zal hebben en steekt zichzelf in brand als hij van een fatale blondine een sigaret aanneemt. Hij eindigt tegenover haar in een sm-kelder. Is Canvas de nieuwe VPRO?

    • Hans Beerekamp