Surrealisme in België

Met zijn tevoren aangekondigde aftreden bewijst premier Guy Verhofstadt België een laatste dienst. Hij dwong twee Vlaamse en drie Waalse partijen met Yves Leterme tot een politieke eindsprint. Gisteren kwam er een regeerakkoord. Met Pasen kan er een nieuwe regering zijn gevormd.

Daarmee is er een einde gekomen aan de fantoomregering-Verhofstadt, die in december werd verzocht in ’s hemelsnaam nog maar een poosje te blijven. De formatie verliep zo chaotisch dat aan de Belgische geloofwaardigheid in het buitenland afbreuk werd gedaan. Leterme opereerde zwak, de politieke klasse aan beide zijden van de taalgrens kon geen gemeenschappelijk belang meer definiëren.

Aan zijn belangrijkste opgave – continuïteit en stabiliteit scheppen – heeft Verhofstadt voldaan. Hij was een vertrouwde verschijning bij Europese Raden en tuigde een imagocampagne op voor België waarin de regio’s zorgvuldig onvermeld bleven. Het belangrijkste: hij stuurde vier F-16-straaljagers naar Zuid-Afghanistan. Daarmee stond ‘België’ weer op de kaart. Dat het land op het komende Eurovisie Songfestival een lied laat zingen in fantasietaal, ‘O julissi na jalini’, laat zien dat het surrealisme er in goede handen blijft.

Leterme kan met een bescheiden internationaal krediet beginnen. Aan zijn kabinet nemen Vlaamse en Waalse liberalen en christen-democraten deel. Plus Waalse socialisten, maar dan weer niet de Vlaamse. Het is dus niet duidelijk welke kleur deze ploeg heeft. Oranje-Blauw/Franstalig Rood? In ieder geval beschikt dit kabinet aan Vlaams-regionale zijde nog niet over een meerderheid. Dat laat zien hoe aarzelend de voorstanders van Vlaamse autonomie tegen deze regering aankijken. Het kabinet wordt meer door het politiek en economisch zwakkere Wallonië gedragen dan door Vlaanderen. Gebrek aan evenwicht is dus ingebakken.

Het bereiken van een regeerakkoord heeft een recordtijd van negen maanden in beslag genomen. Dat staat symbool voor het onderlinge wantrouwen en voor gebrek aan ambitie. Het akkoord zelf is omvangrijk en desondanks niet altijd even duidelijk. De belastingen moeten omlaag en de uitkeringen omhoog. Maar wat het mag kosten is niet vastgelegd. „Dit is wat we nog samen kunnen”, luidt de deprimerende analyse van de Vlaamse kwaliteitskrant De Standaard.

De inhoud van het akkoord is ook weinig coherent. De staatshervorming is vrijwel buiten het akkoord gehouden. Half juli moeten daarin nieuwe stappen worden gezet. Leterme moet dan politiek de belofte inlossen van zijn grote verkiezingsoverwinning van vorig jaar. Toen kwam hij uit de strijd als de man die Vlaanderen aan meer bevoegdheden zou helpen. Nu is hij premier van een nationaal kabinet dat om steun van de pro-Vlaamse partijen moet bedelen. Een zeldzaam schouwspel: een regeringsleider die mede wortelt in de oppositie. Leterme I wordt al een noodregering genoemd. Een interim-kabinet dat tot de regio en Europese verkiezingen van 2009 alleen op de winkel kan passen. Het proces van regeringsvorming is dus letterlijk een werk in uitvoering.