Risico’s matig toegelicht

Beleggen is verleidelijk voor (semi)publieke instellingen. Tegenover hoge belegde bedragen staat schamele publieke verantwoording.

Begin dit jaar werd een nieuw gebouw van het Twents Carmelcollege in Oldenzaal geopend. Het kostte 12 miljoen euro, deels gefinancierd uit beleggingen. Foto’s Eric Brinkhorst Hengelo / Oldenzaal Stichting Carmellyceum. Villa Hengelo - Drienerparkweg en Thijcollege Oldenzaal ( nieuwbouw ) foto eric brinkhorst Brinkhorst, Eric

Gratis geld verdienen is de grote verleiding. Voor scholen, ziekenhuizen, politiekorpsen, provincies en corporaties lijken de verlokkingen extra groot. In de (semi)publieke sector is het altijd worstelen: grote ambities, beperkte budgetten.

Kijk naar basisscholen en zie hoe beleggingen het verschil maken. In 2006, het laatste jaar waarover informatie beschikbaar is, hielden ze op hun exploitatie bijna 88 miljoen euro over, becijferde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) becijferd. De 88 miljoen is het verschil tussen het geld dat zij kregen van het ministerie van Onderwijs en van ouders en wat zij uitgaven aan lessen en lonen.

Maar bovenop de 88 miljoen euro verdienden scholen nog eens 56 miljoen met beleggingen en aan rente op spaargeld. Verdienen alle scholen bij? Nee, de rijkdom is niet eerlijk verdeeld. Veertig schoolbesturen hebben volgens het CBS de helft van alle beleggingen.

„De vraag hoe en wat je kunt en mag beleggen betreft niet alleen scholen, maar alle publieksgerelateerde instanties, ook woningcorporaties bijvoorbeeld”, zegt hoogleraar financiën Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam. „Deze instanties behoren tot de publieke sector. Als zij beleggen, lopen ze een afbreukrisico. Zolang het goed gaat, hoor je niemand. Maar als het niet goed uitpakt, haalt het de kranten.”

De lijst met verliezen van beleggende (semi)publieke organisaties biedt voor elk wat wils. Ze omvat woningcorporaties, die ten tijde van hun financiële verzelfstandiging in 1994 stroppen leden toen de rentestand een andere kant op ging dan zij dachten. Het gaat om de stiekeme semibankzaken van Zuid-Holland, die eind jaren negentig eindigden bij het bankroet van handelshuis Ceteco. De provincie had bijna 22 miljoen euro aan Ceteco geleend. Er staat een Haags ziekenhuis op, dat voor een paar ton in zee ging met valutahandelaar Van den Berg, die vorig jaar vijf jaar cel kreeg wegens frauduleuze beleggingspraktijken.

Het laatste grote onderzoek naar het financiële beleid van (semi)publieke organisaties dateert uit 2000. De Algemene Rekenkamer concludeerde: de vermogens groeien, de beleggingen ook, meestal met beperkte risico’s, maar „niet alle instellingen” geven voldoende informatie in hun jaarrekeningen over beleggingen en genomen risico’ s.

De aandacht voor de debacles van (semi)publiek beleggen is begrijpelijk. Als het misloopt met beleggingen, zijn er geen extra inkomsten voor de exploitatie, maar ontstaan forse tekorten. Wie legt dan geld bij? De burger. De belastingen gaan omhoog. Of het tekort wordt gedicht met bezuinigingen op de publieke dienstverlening.

Tegenover de hoge belegde bedragen staat schamele publieke verantwoording. Het ministerie vroeg zestig schoolbesturen in het voortgezet onderwijs om een goede toelichting op hun jaarcijfers over 2006. Staatssecretaris Van Bijsterveldt meldde de Kamer daarna: „Deze toelichtingen blijken te summier om inzicht te krijgen in de verhouding tussen de omvang van de reserves enerzijds en de risico’s en de bestemming anderzijds.” De Auditdienst doet nader onderzoek.

    • Menno Tamminga