Protectoraat Kosovo

De onafhankelijke republiek Kosovo wordt dagelijks door steeds meer landen formeel erkend. Maar in de praktijk is het land een protectoraat. Sinds de ongeregeldheden van maandag staat de stad Mitrovica zelfs onder direct militair bestuur van de NAVO. Aanleiding voor de rellen was de ontruiming van de rechtbank in Mitrovica. Die was bezet door Serviërs die opereerden uit naam van landgenoten die waren ontslagen toen Kosovo in 1999 onder VN-bestuur kwam. Solidaire bewoners boden ongekende tegenstand. Resultaat: zo’n 150 (zwaar)gewonden, gelijkelijk verdeeld over beide zijden, en één dode, een Oekraïense politieman.

Vooral het hoge aantal slachtoffers aan de kant van de troepen van VN en KFOR, die werden belaagd met handgranaten en ander wapentuig, deed direct al vermoeden dat de Servische activisten inderdaad niet spontaan en op eigen houtje opereerden. UNMIK, het VN-bestuur in Kosovo, heeft Servië gisteren inderdaad openlijk beschuldigd van het organiseren van het geweld in Mitrovica. Het ligt voor de hand. Mitrovica is immers al sinds 1999 dé frontstad tussen Servië en Kosovo, met roadblocks op de brug over de Ibar als symbool.

De onafhankelijkheid van Kosovo heeft de politieke spanningen in Belgrado bovendien danig verscherpt. Hoewel Servië begin dit jaar de pro-Europese president Tadic herkoos, zijn de nationalisten er aan de winnende hand. Frustratie is daarbij het trefwoord. Premier Koštunica, die in 2000 een rol speelde bij het ten val brengen van de oorlogszuchtige Miloševic, heeft deze maand de regering laten vallen wegens meningsverschillen over de meest wenselijke houding jegens Europa. Met parlementsverkiezingen in het vooruitzicht kan geen Servische politicus het zich veroorloven om gemene zaak te maken met Kosovo. Ook Tadic moet zich assertief tonen om de kansen van zijn democratische partij in de verkiezingen niet te verspelen.

Dat is al complex genoeg. Maar het wordt nog ingewikkelder. Kosovo blijft namelijk een internationaal probleem. Terwijl de NAVO nu de feitelijke verantwoordelijkheid over Mitrovica van de VN heeft overgenomen en de EU slechts kan hopen dat haar burgerlijke bestuur over ruim twee maanden een kans van slagen krijgt, voelt Belgrado zich gedekt door Moskou.

De Russische solidariteit is door de eeuwen heen altijd een dun laagje vernis geweest. Dat neemt niet weg dat Rusland, anders dan in 1999 toen het land op de rand van faillissement had gestaan, nu weer een rijke en machtige mogendheid is, die de Servische pion met graagte gebruikt voor verder herstel van de eigen positie in Zuidoost-Europa.

Met die steun kan de regering van Servië nu aankoersen op een deling van Kosovo, precies zoals Mitrovica de facto reeds is verdeeld. Het zou de logische afwikkeling zijn van de burgeroorlog die Joegoslavië sinds 1991 successievelijk heeft opgesplitst langs etnische en religieuze lijnen. Maar bijna twintig jaar na dato zou dat ook een testimonium paupertatis zijn, zowel voor de Balkan als voor Europa.