Pionier van fiction met veel science

Hij zal herinnerd worden als de schrijver van 2001 A Space Odyssey. Arthur C. Clarke geloofde in de mens en zijn missie in de ruimte.

Arthur C. Clarke in 1997 Foto AFP (FILES) File picture of British-born space-age visionary Arthur C. Clarke pictured on March 15, 1997 when he sent his greeting to the HAL 9000 computer in a live cybercast from the Sri Lanka capital. Arthur C. Clarke died at a hospital in Sri Lanka on March 19, 2008 his aide Rohan de Silva told AFP. Clarke, who in 1945 foresaw communication satellites, has written more than 80 books. He was Sri Lanka's best-known resident guest and has a scientific academy named after him. He was 90. AFP PHOTO SENA VIDANAGAMA/FILES AFP

Arthur C. Clarke was de schrijver die sciencefiction een goede naam gaf. In ieder geval twee van zijn claims werden werkelijkheid: de mens liep voor het jaar 2000 op de maan en satellieten bleken inderdaad ideaal voor telefoonverkeer. Dat talloze andere voorspellingen nog wachten op realisatie is niet erg, de gisteren overleden Clarke (90) blijft een van de allergrootsten in het nog jonge literaire genre van de sciencefiction.

De in 1917 in Groot-Brittannië geboren Clarke stierf in zijn nieuwe thuisland Sri Lanka na complicaties als gevolg van polio waar hij al lang aan leed. Hij woonde sinds 1956 op Sri Lanka omdat hij als duiker graag verbleef in de mysterieuze wereld van de diepzee.

Clarke schreef meer dan honderd boeken, ook populair-wetenschappelijke. Uit zijn oeuvre rijst één werk op als een monoliet: 2001 A Space Odyssey. Niet omdat het in 1968 verfilmd is door Stanley Kubrick, maar omdat het een van de beste sf-verhalen aller tijden is, waarin bijna filosofisch de consequenties van verre ruimtereizen, de gevolgen van de langdurige eenzaamheid, de ontwikkeling van computers tot bewuste entiteiten en mogelijke contacten met hogere wezens in de ruimte tot een briljant spannend en beklemmend avontuur worden gemaakt.

Dat het boek niet te lezen valt zonder aan de magistrale beelden van Kubrick te denken, is mede de verdienste van Clarke zelf. Hij werkte vier jaar nauw met de regisseur aan het scenario. Hij schreef later nog drie vervolgen, die echter de sprankeling van deel één missen.

Toen Neil Armstrong in 1969 als eerste voet zette op de maan, zeiden de Verenigde Staten dat Clark voor de essentiële intellectuele drijfveer had gezorgd. Hij werd beroemd in heel Amerika toen hij op televisie commentaar mocht geven bij de maanreis.

Clark hoort met Robert A. Heinlein, Philip K. Dick en Isaac Asimov tot de klassiekers van de sciencefiction. Ze waren gefascineerd door de technische ontwikkelingen die ze zagen, hoewel de Tweede Wereldoorlog ook had laten zien dat techniek niet altijd goed gebruikt wordt en samenlevingen kunnen ontsporen. Die vermenging van optimisme en vrees voor de toekomst kenmerkt hun werk. Maar veel meer dan de anderen nam Clarke wetenschap als uitgangspunt van zijn fantasieën.

In september 2007 deed hij voor zijn negentigste verjaardag drie wensen: een telefoontje van E.T., dat de mens afkickt van zijn olieverslaving en vrede in het door burgeroorlog geteisterde Sri Lanka. Hij was net klaar met zijn nieuwe boek, The Last Theorem, werkte aan een idee voor liften naar de ruimte en voorzag dat ruimtereizen net zo gewoon zouden worden als vliegen naar een exotisch land op aarde.

Beelden uit 2001 A Space Odyssey op nrc.nl/kunst

    • Dirk Limburg