Jeremiah Wright: God damn America

Wist Obama echt niets van de radicale opvattingen van zijn dominee en mentor?

Met een lange toespraak over ras in Amerika probeerde Obama zijn imago te redden.

Jeremiah Wright, oud-mentor en dominee van de Democratische kandidaat Barack Obama, spreekt in zijn kerk, de Trinity United Church of Christ in Chicago. Foto AP ** FILE ** Rev. Jeremiah Wright, Jr. speaks to his congregation at the Trinity United Church of Christ, in Chicago in this, Oct. 22, 2006 file photo. U.S. Democratic presidential hopeful, Sen. Barack Obama, D-Ill., on Friday, March 14, 2008, denounced inflammatory remarks from Wright, his pastor, who has railed against the United States and accused its leaders of bringing on the Sept. 11 attacks by spreading terrorism. (AP Photo/Chicago Tribune, E. Jason Wambsgans, File) **CHICAGO OUT, ROCKFORD REGISTER STAR OUT, MAGS OUT, NO SALES, INTERNET OUT, TV OUT** Associated Press

Voor het eerst in de campagne staat Barack Obama met de rug tegen de muur. Na twee maanden voorrondes werd hij de koploper van de Democraten dankzij zeges in blanke en gemengde staten, in welgestelde en arme gebieden, in het noorden en het zuiden van het land. Het ondersteunt zijn claim dat hij oude grenzen kan doorbreken, dat de verdeling van blank en zwart niet langer een rol hoeft te spelen in de VS.

Maar dat verheven beeld wankelt. In een abrupte wending in de campagneverslaggeving besteden Amerikaanse media – vooral kabeltelevisie en het internet – al dagen urenlang aandacht aan radicale passages uit preken van Obama’s ex-dominee en geestelijke mentor, Jeremiah Wright.

Wright spreekt erin over Amerika’s steun aan de onderdrukking van het Palestijnse volk, die volgens hem mede de oorzaak was voor de aanslagen op 9/11. En hij laat zijn woede de vrije loop over discriminatie van zwarte Amerikanen (‘God damn America’).

De inhoud van zijn preken was al geruime tijd bekend. Ze worden door Wrights kerk, de Trinity United Church of Christ in Chicago, op dvd uitgegeven. En de dominee zelf verklaarde vorig jaar april al dat hij wist dat Obama afstand van hem zou moeten nemen in de campagne.

Maar opnieuw blijkt hoeveel impact beelden kunnen hebben: nadat televisiezenders de omstreden uitspraken eind vorige week gingen uitzenden, is de dominee binnen enkele dagen de achilleshiel van Obama geworden. Peilingen zijn negatiever over zijn kansen tegen McCain dan ze lange tijd waren, en ook sommige van zijn supporters twijfelen nu openlijk over de goede afloop.

Het dwong Obama gisteren tot een noodingreep. Terwijl zijn opponent Hillary Clinton haar bijtende aanvallen op de koploper continueert, werd Obama gedwongen het thema aan te snijden dat hij sinds het begin van zijn campagne probeerde te vermijden: raciale verhoudingen in de VS.

Hij distantieerde zich in een lange toespraak – opnieuw – van de preken van de dominee, maar benadrukte dat hij de man, dankzij het goede werk dat hij deed in Chicago, beschouwt als deel van zijn familie. Hij trok de vergelijking met zijn blanke grootmoeder. Ondanks haar grote liefde voor hem, was Obama in zijn jeugd geregeld „ineen gekrompen als ze uiting gaf aan raciale of etnische vooroordelen”, aldus de kandidaat.

Vooraf hadden Democratische activisten de toespraak gezien als een do-or-die-moment voor zijn kandidatuur. De reacties waren gisteren overwegend positief, al kwamen er nieuwe vragen op. Eind vorige week, toen de zaak ineens ontvlamde, verklaarde Obama dat hij Wright nooit radicale uitspraken had horen doen. Dit stuitte op scepsis. Gisteren leek hij die uitspraak weer in te trekken toen hij vertelde wél „in de kerk zat toen de dominee uitspraken deed die als controversieel kunnen worden opgevat”.

Wright is niet zomaar een dominee voor Obama. Hij is de man die hem begin jaren negentig overhaalde lid te worden van zijn kerk, die zijn huwelijk inzegende, zijn kinderen doopte, en die hem een titel aan de hand deed – ‘The Audacity of Hope’ – die Obama gebruikte voor twee beslissende momenten in zijn loopbaan. Het was de titel van de speech op de Democratische conventie in 2004 waarmee Obama een nationale figuur werd. Ook zijn laatste boek, een megabestseller, draagt die titel.

Wright heeft nooit een geheim gemaakt van zijn radicaliteit. Hij bracht een bezoek aan de Libische leider Gaddafi, en hij heeft zijn bewondering voor Louis Farakhan, voorman van de Nation of Islam, nooit ontkend. Farakhan is vooral omstreden om zijn anti-joodse uitspraken.

De Obama-campagne werd eind vorige week, net als trouwens veel traditionele media, overvallen door de plotselinge aandacht voor Wright. Op de uitslagenavond van de voorverkiezingen in Mississippi, dinsdag, waren raciale spanningen met de Clinton-campagne opnieuw komen bovendrijven. Clinton-supporter Geraldine Ferraro zei dat Obama voordeel heeft van zijn huidskleur. Het verwijt dat zij daarmee een racistische uitspraak deed, counterde ze met: „Ze vallen mij aan omdat ik blank ben, hoe vind je die?”

Het leidde er vorige week woensdag toe dat Clinton zich moest distantiëren van Ferraro, en dat de oud-vicepresidentskandidaat (1984) zich terugtrok uit een financieel steuncomité van Clintons campagne. Kenners van de Clintons benadrukten dat het in alles lijkt op een strategie kiezers in het overwegend blanke Pennsylvania (waar in april de volgende voorronde is) terug te vallen op een strategie van raciale verdeeldheid.

De volgende morgen kregen zij een cadeautje. Brian Ross, een bekende onderzoeksjournalist van ABC News, zond een compilatie van Wright’s radicale uitspraken uit. Andere media hadden eerder over Wright’s radicalisme bericht, maar de beelden maakten deze keer het verschil en binnen 24 uur kantelde de campagne: Obama werd niet zomaar aangevallen, zijn imago was ineens in groot gevaar.

Zo snel kan een Amerikaanse campagne omslaan. „Ze zijn bereid alles te doen, werkelijk álles, om te winnen”, zei Obama’s topstrateeg David Axelrod gisteren in The Politico. Het tekent de gemoedstoestand in het Obama-kamp: ze zijn ervan overtuigd dat Clinton hen in deze problemen heeft gebracht.

Maar de Clintons ontkennen en zwijgen verder over Obama en zijn dominee. Voor het eerst in de campagne bevinden ze zich in de situatie dat ze de media niet hoeven uit te leggen hoe groot Obama’s probleem wel niet is.

Bekijk de toespraak van Obama via: nrc.nl/race08

    • Tom-Jan Meeus