Ze hebben het gekocht, met tegenzin

JP Morgan Chase betaalt een fractie van de beurswaarde voor Bear Stearns. Het lijkt wel een cadeautje.

Maar niemand juicht.

Na ruim 48 uur onder druk te zijn gezet door de Federal Reserve ging JP Morgan Chase zondagavond laat dan eindelijk akkoord. Slechts enkele uren voor het openen van de beurzen in Azië werd de deal beslecht. JP Morgan Chase koopt de buurman aan Madison Avenue, Bear Stearns, voor een bedrag van 236 miljoen dollar (150 miljoen euro), ofwel 2 dollar per aandeel. Ruim een jaar geleden was dat aandeel nog bijna het honderdvoudige waard en vrijdagmorgen noteerde een aandeel Bear Stearns nog 60 dollar.

Een schijntje, zeggen sommigen, die daarmee suggereren dat JP Morgan Chase met de aankoop van Bear Stearns een cadeautje lijkt te krijgen dat de bank al lange tijd graag wilde hebben. Maar hoewel JP Morgan zich al langer graag wilde versterken met een effectenhandelshuis als Bear Stearns, stond het afgelopen weekend zeker niet te springen om de noodlijdende zakenbank over te nemen.

De Fed, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, moest beloven dat het voor het ongekende bedrag van 30 miljard dollar de bezittingen van Bear Stearns, waaronder voor 13 miljard aan zwaar aangetaste hypotheekobligaties, zou garanderen. Dat risico denkt JP Morgan te lopen nadat 200 van zijn bankiers een weekend lang de boeken van Bear Stearns hebben doorgeworsteld. De angst voor een systeemcrisis, waarbij banken als dominostenen omvallen en het hele financiële stelsel in gevaar komt, is groot bij de Fed.

Met de 30 miljard hoopt de Fed een massale executieverkoop van op hypotheken gebaseerde obligatieleningen te voorkomen. Die leningen zijn al veel minder waard dan enkele maanden terug (door de crisis op de huizenmarkt in de VS), maar een executieverkoop zou in één klap de waarde van deze beleggingen nagenoeg tot nul reduceren.

De deal zondagavond vormde de apotheose van een drama dat begin vorige week met geruchten over een geldtekort bij Bear Stearns begon en op donderdag en vrijdag escaleerde. Anders dan de meeste banken kon Bear Stearns geen aanspraak maken op de 200 miljard dollar aan noodfondsen die de Fed vorige week openstelde. Als zakenbank heeft Bear Stearns namelijk geen toegang tot bijvoorbeeld spaargeld van particulieren, dat als solide onderpand geldt.

JP Morgan Chase – naast zakenbank ook een ‘gewone’ bank voor particulieren – had wel toegang tot de Fed-noodfondsen en toonde zich bereid te helpen met een constructie waarbij JP Morgan voor een onbekend bedrag obligatieleningen aanging bij de Fed, die werden doorgeschoven naar Bear Stearns.

Veel hedgefondsen lenen geld bij zakenbank Bear Stearns, waardoor ze hun handel laten drijven. De bank is niet alleen een van de grootste speculanten in riskante hypotheekobligaties geweest, maar zit ook in het hart van het speculeren op de kredietwaardigheid van bedrijven en landen. Vooral met verzekeringen tegen het omvallen van bedrijven, de zogeheten credit default swaps.

Met de toenemende zorg dat bedrijven niet aan hun schuldverplichtingen kunnen voldoen, groeide dus ook het wantrouwen ten opzichte van Bear Stearns als belangrijke verstrekker van dit type kredietderivaten. De angst is groot dat als deze centrale speler omvalt, de kredietcrisis zich rap zal uitbreiden naar deze categorie van leningen, waardoor niet alleen banken maar ook gewone bedrijven in problemen zouden komen.

Veel hedgefondsen hebben hun geld weggehaald bij Bear Stearns, zelfs na de noodoperatie van afgelopen vrijdag. Op de beurs sloeg de paniek toe en halveerde Bear Stearns in een paar uur tijd in waarde.

Vrijdagavond weigerden banken en andere tegenpartijen van Bear Stearns nog zaken met de noodlijdende bank te doen. Ze namen geen enkel onderpand meer aan en steeds meer partijen vroegen hun geld op. Het werd Bear Stearns en zijn financiële en juridische adviseurs duidelijk dat een bankroet of een overname de enige opties waren. Banken als Barclays en Royal Bank of Canada en private-equityfirma’s als KKR en JC Flowers hebben volgens zakenkrant The Wall Street Journal dit weekend bij Bear Stearns rondgekeken.

Met de voorlopige ‘redding’ van Bear Stearns is de angst voor het overslaan van de crisis nog niet weg. Niet voor niets presenteerde de Fed aanvullende maatregelen. De Fed verlaagde de rente voor directe leningen van de centrale bank van 3,5 naar 3,25 procent. Ook krijgen banken en financiële instellingen die in direct contact staan met de Fed minimaal zes maanden krediet aangeboden tegen gunstige voorwaarden.

Vijf vragen over de kredietcrisis op nrcnext.nl/kredietcrisis