Vrijheid brengt het goede van de consument naar boven

Muziek die van internet kan worden gedownload neemt een hoge vlucht en verdringt de cd’s. De platenindustrie heeft de boodschap van de consument begrepen. Zij klaagt niet langer.

Tonie van Ringelestijn (28) downloadt al 10 jaar muziek van internet. Hij kan zich zijn eerste download nog goed herinneren: „Dat was een mp3’tje van de homepage van Herbert Visser, nieuwslezer van radio Noordzee, die rond 1997 elke dag een nummer uit de top40 op zijn site zette.” Van Ringelestijn, werkzaam als journalist en radiomaker, zweert bij downlaods en ziet niks in cd’s. „Ik vind ze onhandig en ouderwets. Gedownloade muziek speel ik af vanaf mijn harde schijf en sommige mp3’tjes zet ik op mijn mp3-speler of mobieltje.”

Van Ringelestijn is niet de enige. De verkoop van cd’s daalt al sinds enkele jaren. Internet heeft de manier waarop muziek wordt beluisterd en gekocht ingrijpend veranderd. Consumenten besteden hun geld minder aan cd’s, meer aan muziekdownloads, dvd-boxen en games. De audiomarkt krimpt, terwijl de digitale markten voor dvd-boxen en games groeien. Op de Nederlandse audiomarkt daalt de verkoop in alle segmenten – cd’s, cd-singles (cd’s met maar één song) en muziek-dvd’s (dvd’s met muziek, videoclips en concertopnamen) – op de downloadsongs na, want daar loopt de verkoop als een trein.

Wereldwijd gezien is deze digitale audiomarkt inmiddels goed voor 15 procent van de totale omzet van de muziekindustrie. In de Verenigde Staten is dat zelfs 30 procent. De Nederlandse downloadmarkt liet in 2007 een stijging van bijna 20 procent zien en komt op een totale omzet van 12 miljoen euro.

Downloadbare muziek sluit aan bij de wensen van consumenten. Het Amerikaanse concern Apple maakte onlangs bekend dat in zijn Itunes-winkel, een webwinkel voor muziek, videoclips en films, wereldwijd meer dan 4 miljard digitale muzieknummers zijn verkocht. De winkel heeft inmiddels meer dan 50 miljoen geregistreerde klanten over de hele wereld. Alleen de Amerikaanse discountketen Wal-Mart verkoopt meer digitale muziek dan Apple.

De traditionele platenstudio’s zien in dat samenwerken met internetinitiatieven zinvoller is dan klagen over illegale kopieën via internet. Zo sloot Universal Music, de grootste muziekmaatschappij ter wereld en dochter van het Franse mediaconcern Vivendi, onlangs een contract af met Fabchannel.com. Deze Nederlandse concertsite mag nu alle Paradisoconcerten, ongeveer 35 per jaar, van Universal-artiesten opnemen en uitzenden. Fabchannel.com deelt ook in de inkomsten van Universal als de muziekstudio het videomateriaal van de muzieksite exploiteert.

„Wij zien dit contract echt als een doorbraak”, zegt directeur Justin Kniest van Fabchannel. „De concerten zijn nu niet alleen in Paradiso te zien. Via onze site zijn ze wereldwijd beschikbaar.”

Fabchannel is niet het enige internetbedrijf dat is ontdekt door de traditionele muziekindustrie. Sociaal netwerk Myspace (wereldwijd ongeveer 110 miljoen leden) werd vorig jaar nog door de grote muziekstudio’s beschuldigd van auteursrechteninbreuk. Nu staat de profielensite op het punt een contract af te sluiten met Universal, Sony, Warner en EMI.

Myspace wil muziek van de platenmaatschappijen aanbieden op zijn website. Leden kunnen de muziek van hun artiesten gratis beluisteren en via advertenties verdienen zowel Myspace als de muziekstudio’s geld.

Het advertentiemodel wordt ook gebruikt door muziekdiensten als Last.fm en Imeem. Last.fm, een sociaal onlinemuzieknetwerk met 20 miljoen gebruikers, biedt gratis songs en albums aan die voorzien zijn van advertenties. Gebruikers mogen elk liedje maximaal driemaal beluisteren. Voorheen waren slechts de eerste dertig seconden van een nummer te draaien.

Hoewel het aanbod aan digitale muziek dus groter wordt, wordt de vrije keuze van consumenten door aanbieders nog wel steeds aan banden gelegd. Zo is de nieuwe gratis dienst van Last.fm voorlopig uitsluitend beschikbaar in de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Duitsland. Daarbuiten is de gratis muziek niet te beluisteren. Ook grote downloadsites als Rhapsody, Amazon/MP3 en Amiestreet, die voor de muziekliefhebbers een aantrekkelijk aanbod hebben, zijn bijvoorbeeld niet in Nederland actief. Omdat elk land zijn eigen auteursrecht kent, moeten muziekdiensten voor alle landen aparte contracten sluiten. Maar zij zouden dat sneller kunnen doen, zeggen ingewijden.

Een andere beperkende factor is kopieerbeveiliging, ook wel digital rights management (drm) genoemd. Voor een liedje of een album betalen betekent niet dat de consument ook echt eigenaar van de muziek wordt. Drm voorkomt dat een legaal aangeschaft liedje op andere afspeel- of opslagmedia gekopieerd kan worden. Zo kan de muziek die Apple verkoopt in zijn Itunes-winkel alleen op Ipods en andere apparaten van Apple afgespeeld worden. Omgekeerd kunnen de anderhalf miljoen liedjes die via de Nederlandse muziekdienst Jaha.nl worden aangeboden juist weer niet op een Ipod worden afgespeeld, omdat de webwinkel het drm-systeem van Microsoft gebruikt.

Maar aanbieders heffen ook beperkingen op. Omdat drm de verkoop van onlinemuziek belemmert, zien sommige aanbieders juist af van deze vorm van kopieerbeveiliging. EMI was vorig jaar de eerste muziekmaatschappij die drm-vrije muziek aanbood. Inmiddels verkoopt Universal via onlinewinkel Amazon drm-vrije songs. Ook andere grote aanbieders hebben aangekondigd met drm te stoppen.

Apple blijft vasthouden aan het beschermen van de eigen markt door drm, maar vorige maand slaagde de Noorse techneut Jon Lech Johansen erin om de kopieerbeveiliging van Itunes te kraken. Johansen heeft een programma ontwikkeld, Double Twist geheten, waarmee gebruikers bij de Itunes-winkel van Apple gekochte muziek en video’s ook op niet-Apple-apparaten kunnen afspelen en kunnen delen via internet.

De Nederlandse internetondernemer Hans Veldhuizen, bekend van de webbezoekersteller Nedstat, lanceerde onlangs de drm-vrije muzieksite Novatunes. Deze site maakt bewust geen gebruik van advertenties. „Wij willen muziek verkopen en geen advertenties”, zegt oprichter Veldhuizen.

Novatunes speelt in op twee nichemarkten: die van liefhebbers van drm-vrije muziek en die van fans van het singer-songwriter en het gitaarrock-genre. Alle nummers kunnen onbeperkt gratis beluisterd worden. Complete albums zijn te koop voor een bedrag van 4,50 tot 6 euro. De artiesten krijgen direct 70 procent van de opbrengst van de verkopen.

Veldhuizen gelooft dat het gebrek aan kopieerbescherming en luisterbeperkingen het goede in de consument naar boven brengt: „Wij geloven sterk dat mensen hun artiest willen ondersteunen door voor hem te betalen, zolang de prijs maar redelijk is en je eenvoudig zonder restricties kunt downloaden.”

    • Marie-José Klaver