Ongewild wordt ‘ras’ nu thema voor Obama

Barack Obama probeert vandaag met een toespraak zijn campagne te redden. Was hij werkelijk onwetend van de radicale ideeën van zijn dominee?

Jeremiah Wright Foto AP Rev. Jeremiah Wright gives words of comfort to family and mourners at a funeral service for Roebuck Staples at Trinity United Church of Christ in Chicago, in this Dec. 23, 2000 file photo. U.S. Democratic presidential hopeful, Sen. Barack Obama, D-Ill., on Friday, March 14, 2008, denounced inflammatory remarks from his pastor, who has railed against the United States and accused its leaders of bringing on the Sept. 11 attacks by spreading terrorism. (AP Photo/Chicago Sun-Times, Brian Jackson) **CHICAGO OUT, MAGS OUT** Associated Press

Voor het eerst in de campagne staat Barack Obama met de rug tegen de muur. Na twee maanden voorrondes is hij de koploper van de Democraten dankzij zeges in blanke en gemengde staten, in welgestelde en arme gebieden, in het noorden en het zuiden van het land.

Het ondersteunt zijn claim dat hij oude grenzen kan doorbreken. Dat de verdeling van blank en zwart niet langer een rol hoeft te spelen in de VS.

Maar dat verheven beeld wankelt. In een abrupte wending in de campagneverslaggeving besteden Amerikaanse media – vooral kabeltelevisie en het internet – nu iedere dag urenlang aandacht aan radicale passages uit preken van Obama’s ex-dominee en geestelijke mentor, Jeremiah Wright.

Wright spreekt erin over Amerika’s steun aan de onderdrukking van het Palestijnse volk, die volgens hem mede de oorzaak was voor de aanslagen op ‘9/11’. En hij laat zijn woede de vrije loop over discriminatie van zwarte Amerikanen (‘God damn America’).

De inhoud van zijn preken was al geruime tijd bekend. Ze worden door Wrights kerk, de Trinity United Church of Christ in Chicago, op dvd uitgegeven. En de dominee zelf verklaarde in april dat hij wist dat Obama afstand van hem zou moeten nemen in de campagne.

Maar opnieuw blijkt hoeveel impact beelden kunnen hebben: nadat televisiezenders de omstreden uitspraken eind vorige week gingen uitzenden, is de dominee binnen enkele dagen de achilleshiel van Obama geworden. Peilingen zijn negatiever over zijn kansen tegen de Republikeinse kandidaat McCain dan ze lange tijd waren, en ook sommige supporters twijfelen over de goede afloop.

Het dwingt Obama vandaag tot een noodgreep. Terwijl het land bevreesd aanziet hoe de economie instort, en zijn rivaal Hillary Clinton haar bijtende aanvallen op hem voortzet, spreekt Obama over het thema dat hij tot nu toe heeft proberen te vermijden: raciale verhoudingen in de VS.

Vanmiddag (Nederlandse tijd) zou hij in Philadelphia een breed opgezette speech houden. Democratische activisten zien het als een do or die-moment: als hij er niet in slaagt zijn relatie met Wright geloofwaardig te verklaren, kan de kwestie, zeggen ze, hem zijn kandidatuur kosten.

Een van de problemen voor Obama is dat hij vorige week, toen de zaak ontvlamde, verklaarde dat hij Wright nooit radicale uitspraken heeft horen doen. Dit stuit op scepsis, ook bij Democraten.

Wright was de man die hem begin jaren negentig overhaalde lid te worden van zijn kerk, die zijn huwelijk inzegende, zijn kinderen doopte, en die hem een titel aan de hand deed – ‘The Audacity of Hope’ – die Obama gebruikte voor twee beslissende momenten in zijn loopbaan. Het was de titel van de speech op de Democratische conventie in 2004 waarmee Obama een nationale figuur werd, en ook zijn laatste boek, een bestseller, draagt die titel.

Wright heeft nooit een geheim gemaakt van zijn radicalisme. Hij bezocht de Libische leider Gaddafi, en hij heeft zijn bewondering voor Louis Farakhan, voorman van de Nation of Islam, nooit verbloemd. Farakhan is omstreden om zijn anti-joodse uitspraken.

Obama’s team werd vorige week, net als trouwens veel traditionele media, duidelijk overvallen door de plotselinge aandacht voor Wright. Op de uitslagenavond van de voorverkiezingen in Mississippi, dinsdag, waren raciale spanningen al opnieuw komen bovendrijven. Clinton-aanhanger Geraldine Ferraro zei dat Obama voordeel heeft van zijn huidskleur. Het verwijt dat zij daarmee een racistische uitspraak deed, counterde ze met: „Ze vallen mij aan omdat ik blank ben, hoe vind je die?”

Het leidde er woensdag toe dat Clinton zich moest distantiëren van Ferraro, en dat de oud-vicepresidentskandidaat (1984) zich terugtrok uit een financieel steuncomité van Clinton. Kenners van de werkwijze van de Clintons benadrukten dat het alles weg had van een strategie om in het overwegend blanke Pennsylvania (waar in april de volgende voorronde is) terug te vallen op een strategie van raciale verdeeldheid.

Dondermorgen kregen zij een cadeautje. Brian Ross, een bekende onderzoeksjournalist van ABC News, zond in een ochtendshow een compilatie van Wrights radicale uitspraken uit. Andere media, met name FoxNews, maar bij voorbeeld ook columnist Richard Cohen van de Washington Post, hadden eerder over Wrights radicalisme gerapporteerd, net als de meeste kranten in hun nieuwskolommen. Zij weigeren de zaak om die reden opnieuw te beschrijven.

Maar de beelden maakten deze keer het verschil. Binnen 24 uur kantelde de campagne: Obama werd niet zomaar aangevallen, zijn imago was nu in groot gevaar.

Zo snel kan een campagne omslaan. Vijf dagen voor de verkiezingen in Texas lanceerde Clinton het spotje met het nachtelijke telefoontje (‘het is drie uur…’). Het was het verschil tussen winst en verlies in Texas. Obama moet vandaag een zelfde omslag op nationale schaal zien te voorkomen.

„Ze zijn bereid alles te doen, werkelijk álles, om te winnen”, zegt Obama’s topstrateeg David Axelrod vanochtend in The Politico. Het tekent de gemoedstoestand van de Obama-mensen: ze zijn ervan overtuigd dat Clinton ze in deze problemen heeft gebracht.

Maar de Clintons ontkennen, en zwijgen verder over Obama en zijn dominee. Voor het eerst in de campagne hoeven ze de media niet uit te leggen hoe groot Obama’s probleem wel niet is.