Met z’n allen in therapie

Vooral de middenklasse gaat naar een psychotherapeut.

Maar vind er maar eens een. Er lopen veel beunhazen rond en een consult is voor de gewone Rus onbetaalbaar.

Vladimir Poetin, de Russische leider waarmee de ‘gewone burger’ zich kan identificeren, aldus een Russische hoogleraar psychologie. Foto Oleg Klimov Edinayz Rossia office. KRASNODAR - CAPITAL OF REGION IN RUSSIAN FEDERATION. PHOTO BY OLEG KLIMOV for Michel Krielaars of Krasnodar's story wandklok uurwerken Vladimir Putin Vladimir Poetin KLIMOV, OLEG

„Ik wilde geen typische Russische vrouw meer zijn”, zegt de 33-jarige Katja Ignatova. „Zo’n vrouw die alles moet kunnen, die zoals de schrijver Nekrasov zegt voor een galopperend paard springt om het tot stilstand te brengen of een brandend huis binnenrent om te kijken of er nog iemand gered moet worden.”

Om van dat ‘complex’ verlost te worden ging Ignatova, een journaliste die tegenwoordig in glossybladen over psychologie schrijft, vier jaar geleden in psychotherapie. „In vier consulten kwam ik zoveel over mezelf te weten, dat ik er vanaf was. Ik ontdekte dat ik in het dagelijks leven verschillende rollen speelde en dat ik daar van verlost moest worden. Na die consulten heb ik twee jaar aan mezelf gewerkt en psychotherapie gestudeerd.”

Ignatova maakt deel uit van de groeiende groep Russen die hulp zoekt bij een psychotherapeut. Die ontwikkeling komt voort uit de opkomst van de Russische middenklasse onder president Poetin. Maar het vinden van een goede therapeut is voor veel behoeftigen allerminst eenvoudig. „Iedereen die psychotherapie wil geven kan dat in Rusland doen”, vertelt Ignatova. „Je hebt er geen licentie voor nodig. Het is geen beschermd beroep. Er lopen dan ook veel beunhazen rond. Van de duizend psychotherapeuten in ons land deugen er misschien honderd.”

Twintig jaar geleden telde Rusland amper psychotherapeuten. Het was een westers specialisme, dat door het IJzeren Gordijn angstvallig werd tegengehouden. „Een totalitair regime wil niet dat zijn burgers nadenken”, zegt Ignatova. „En psychotherapie helpt je uit het systeem te breken. Pas vanaf 1986 kwam het vak op en sijpelden er studieboeken het land binnen. Maar een eigen psychotherapeutische school hebben we nog altijd niet, alles komt uit het Westen.”

Een consult bij een psychotherapeut is voor een gewone Rus niet te betalen. Ignatova: „Een consult kost tussen de 10 en 32 euro. Maar bij een goede therapeut ben je zo tussen de 65 en 130 euro kwijt.” Ondanks die hoge honoraria verwacht Ignatova dat psychotherapie de komende jaren steeds meer voet aan de grond krijgt. „Russen beseffen dat ze de wereld om hen heen niet kunnen veranderen. Langzamerhand komen ze erachter dat ze dat wel met zichzelf kunnen doen. Bijna al mijn vrienden zijn inmiddels in therapie.”

In de middenklassewijk Valk woont psychotherapeut en hoogleraar psychologie Vadim Petrovski. Zijn flat is nieuw, groot en van alle gemakken voorzien. Het gaat hem voor de wind. Petrovski is een van de weinige opleiders van psychotherapeuten in Rusland en geldt als een autoriteit. Als geen ander kan hij de moeizame ontwikkelingen in zijn vakgebied kenschetsen. „Voor de revolutie van 1917 kende Rusland beroemde psychologen Pavlov, Bechterev en Loeria”, zegt hij. „Maar onder Stalin werden alle vormen van psychotherapie verboden. De persoonlijkheid moest worden vernietigd, alleen het collectief telde. In de Brezjnev-tijd gaven alleen psychiaters therapieën. Toen in de jaren tachtig westerse psychotherapeuten hun Russische collega’s kwamen opleiden werden westerse en Russische theorieën op één hoop gegooid. De psychotherapie is bij ons daardoor een eigen weg ingeslagen die nog maar weinig te maken heeft met de studie psychologie. Daarom zou er nu een aparte opleiding voor psychotherapeuten moeten komen.”

Officieel mag psychotherapie in Rusland alleen worden bedreven door medici en niet door psychologen. „Maar de problemen die ik bij mijn patiënten tegenkom hebben niets met geneeskunde te maken, maar alleen met psychologie”, zegt Petrovski. „En toch wordt de psychotherapie die ik geef niet vergoed. Voor gewone mensen is zoiets vreselijk. Zij hebben vaak grotere problemen dan de middenklasse en kunnen nergens hulp krijgen zolang er geen goed ziektekostenstelsel bestaat.”

De meeste patiënten van Petrovski hebben familie- en relatieproblemen. De Russische traditie van ‘wat te doen met mijn veeleisende maîtresse’ is daarbij een constante, zegt hij. „Ik heb een patiënt die voor zijn maîtresse een auto, een flat en een bontjas had gekocht. En nog was ze niet tevreden. Hij werd er depressief van. Toen hij maar bleef afvallen heeft zijn vrouw hem naar de dokter gestuurd en zo belandde hij bij mij.”

Maar ook veel vrouwen bezoeken zijn praktijk. Vaak tot ongenoegen van hun echtgenoten, die zien dat door de therapie hun relatie verandert. „Een zakenman kwam klagen dat zijn vrouw, die bij hem in de zaak werkte, te passief was. Om daar verandering in te brengen betaalde hij tien consulten voor haar. Na vijf keer werd hij ongerust. Zijn vrouw was namelijk veranderd en werd geliefder bij het personeel dan hij. De man werd jaloers en ging drinken om ruzie te vermijden. Ik heb hem het dossier van zijn vrouw moeten tonen om hem te laten zien dat zijn vrouw van hem hield en niet van mij.”

Ook over de politiek heeft Petrovski zijn psychologische opvattingen. Over Poetin bijvoorbeeld. „Hij presenteert zich als een man met een grote M en dat vinden veel Russen heerlijk”, zegt hij. „Poetin is ideaal voor projectie. Bij Jeltsin kon dat niet, die was te briljant. Maar met Poetin kan een meerderheid zich identificeren.”

En heeft Petrovski wel eens hoog bezoek uit het Kremlin in zijn spreekkamer gehad? „Alleen voor advies, niet voor therapie”, antwoordt hij discreet. „Als bekend zou worden dat ze bij mij komen, is dat funest voor hun imago.”

    • Michel Krielaars