Japans voorbeeld van ‘gratis geld’ is niet ondenkbaar voor VS

De Amerikaanse centrale banken verlagen vanavond de rente. Hoe ver kunnen ze gaan? Het antwoord luidt ‘Zirp’. Een rente die de nul nadert is niet ondenkbaar.

Hoe veel kruit heeft de Amerikaanse centrale bank nog? Op de financiële markten werd vanmorgen uitgegaan van een verlaging van de rente van tussen de 0,75 procentpunt en een vol procentpunt, als de Fed vanavond zijn vergadering afsluit. En hier en daar waren zelfs voorspellingen te horen voor een nog grotere stap. Banken en beleggers zijn gesterkt in hun verwachtingen door twee recente gebeurtenissen. Vrijdag bleek de Amerikaanse inflatie over februari iets te zijn gedaald, van 4,3 procent naar 4 procent op jaarbasis. Dat zou de Fed enige lucht kunnen verschaffen. De centrale bank gaat er al een tijd van uit dat de inflatie weliswaar hoog is, maar onder invloed van een Amerikaanse recessie zal dalen in de loop van dit jaar.

De tweede gebeurtenis is de redding van zakenbank Bear Stearns, die duidelijk heeft gemaakt dat de kredietcrisis telkens weer acuter en bedreigender is dan vermoed. Uitzonderlijke situaties vergen uitzonderlijke maatregelen, en aangezien de Fed alles uit de kast haalt om de crisis te bezweren, wordt een reuzestap met de rente gezien als zo goed als zeker. Daarmee wordt de Fed, zoals het afgelopen jaar al vaker gebeurde, een gijzelaar van Wall Street: de markt heeft de renteverlaging al zodanig ingecalculeerd dat een kleinere stap dan verwacht tot onrust op de markten leidt. En dat is nou juist niet de bedoeling.

Het volgen van de markt is goed te zien op bijgaande grafiek: de rente op tweejaars Amerikaanse staatsobligaties, die door de markt wordt bepaald, loopt structureel vóór op het officiële Amerikaanse beleid. Het is dan ook treffend om te zien waar die marktrente op dit moment op wijst: de tweejaars obligatierente is inmiddels gedaald tot 1,35 procent. Een reuzestap van de Fed vanavond zou de officiële rente slechts verlagen tot 2 procent. Kennelijk verwacht de markt nog veel meer. Analisten van ING sloten vanmorgen niet uit dat er nog een grote stap volgt in het tweede kwartaal, waardoor de rente op 1 procent belandt – even laag als in de nasleep van de dotcomcrisis van begin deze eeuw. De bankeconomen houden er zelfs rekening mee dat de rente nog lager kan. „Er is een groeiende dreiging dat het vorige dieptepunt van 1 procent gebroken wordt in de zomer.”

Daarmee komt de Fed dicht in de buurt van de Japanse respons op de eigen crisis van de jaren negentig, die door het leven gaat als ZIRP – zero interest rate policy. Gratis geld moest daar de Japanse banken op de been houden, waarvan de balans was verwoest door honderden miljarden dollars aan slechte leningen aan het bedrijfsleven. De nulrente was ook het antwoord op de Japanse deflatie, het structureel dalen van de prijzen, die gaandeweg om zich heen greep. In Japan deed zich in januari 2003 zelfs het wonderlijke verschijnsel voor dat de rente heel even negatief was: de Japanse tak van ABN Amro leende geld uit aan een andere bank tegen een kortstondig negatieve rente van -0,01 procent. De ander kreeg geld toe.

In de kredietcrisis, die inmiddels als de ernstigste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog wordt omschreven, is niets ondenkbaar. Een rente die nadert naar nul kent wel bezwaren. De Rabo liet vanmorgen weten zich zorgen te maken over de al te grote stappen die Fed neemt. Als de markt zich realiseert dat al het kruit spoedig verschoten is, kan de paniek er zelfs groter op worden.

En dan is er nog de dollar, die met een rente die nadert naar nul, onbekend terrein betreedt. De extreme omstandigheden waarin de Fed zich gedwongen zou voelen de rente richting nul te brengen, zouden volgens ING ook leiden tot flinke verlagingen door andere centrale banken. De Europese Centrale Bank verlaagt in dit scenario haar rente van de huidige 4 procent naar 2 procent, maar de dollar zou toch flink lijden onder de Amerikaanse nulrente. ING houdt onder de hierboven geschetste omstandigheden rekening met een dollarkoers van 55 cent. Geen wonder dat, bij de snel dalende dollarkoers van de afgelopen weken, de geruchten over een op handen zijnde interventie door Japan, Europa en de VS snel toenemen.

    • Maarten Schinkel