Uitspraak 1: Een undercover uit Amerika

Het Hof Amsterdam oordeelde of een zaak tegen een drugsdealer mocht doorgaan. Een Amerikaanse undercover-agent bedierf het bewijs.

De zaak: Een Amerikaanse agent van de Drugs Enforcement Agency krijgt in de zomer van 2006 toestemming van de Nederlandse justitie om hier een drugshandelaar in de val te lokken. De man, aangeduid als ‘NN-Joe’ krijgt daarbij hulp van de politie, het team Landelijke Infiltratie. NN-Joe zal undercover proberen een partij pillen te kopen. Afgesproken wordt dat de gesprekken met de handelaar niet mogen worden opgenomen. „Tijdens beide actiedagen is dit telkens herhaald”, aldus het hof. De Amerikanen hadden ook niet om opnemen gevraagd.

Wat ging er mis?

Toen de officier van justitie het dossier binnenkreeg bleken er een paar cd-roms bij te zitten waarop toch heimelijk opgenomen gesprekken tijdens de pseudokoop waren te horen. NN-Joe heeft zijn Nederlandse collega’s dus belazerd. Dat hij een verborgen microfoon droeg tijdens de operatie was de officier bekend. Maar dat was om veiligheidsredenen, zo had de DEA-agent verteld. Dat hij de gesprekken ook opnam wisten de Nederlandse autoriteiten niet.


Is dat belangrijk?

Voor het maken van heimelijke opnamen is toestemming nodig van de rechter commissaris. Dat wordt alleen gegeven bij misdrijven die een „ernstige inbreuk op de rechtsorde” opleveren. Het Hof noemt dit opsporingsmiddel „een bevoegdheid die diep ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer van burgers”.

Nu die toestemming er niet was concludeerde de officier onmiddellijk dat het bewijs onrechtmatig was en niet in het dossier mocht zitten. Hij meldt deze ernstige fout aan de voorzitter van de rechtbank en de advocaat.

Wat zegt de advocaat?

Die meent dat het Openbaar Ministerie heeft gefaald in het toezicht op de Amerikaanse agent. De belangen van de verdediging zijn op grove wijze genegeerd. Zij meent dat de zaak niet-ontvankelijk moet worden verklaard: de vervolging moet worden gestaakt.

Is de fout weg te poetsen? De officier stelt dat de inhoud van de heimelijk opgenomen gesprekken voor de zaak weinig verschil maken. En hij heeft de advocaat laten meelezen in de transcripties. Dat de agent een wire droeg, hoefde voor justitie niet automatisch te betekenen dat NN-Joe ook een opname maakte.

Wat zegt het Hof?

De raadsheren spreken van een ernstige schending van de waarborgen van het strafprocesrecht en van de mensenrechten. Een ernstige inbreuk op de beginselen van een goede procesorde derhalve. Het Openbaar Ministerie mocht er op vertrouwen dat de Amerikanen zich aan de afspraken zouden houden. Maar toen de fout aan het licht kwam stelde de officier zich „volledig transparant” op. De belangen van de verdachten zijn dan ook niet grof veronachtzaamd. Een zaak niet ontvankelijk verklaren is een zware maatregel die alleen in uitzonderingsgevallen moet worden toegepast. Het wettelijk systeem is door de gemaakte fouten ook „niet in de kern geraakt”. De rechter is niet gehinderd. De verdediging ook niet.

Waarom is dit belangrijk?

Begin maart verscheen een rapport van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken waarin de onderlinge samenwerking bij drugsbestrijding „nauw en effectief” werd genoemd. Uit deze zaak blijkt weinig respect voor Nederlandse regels. Vorig jaar ‘vergat’ de DEA zelfs tot tweemaal toe om toestemming te vragen voor undercover acties in Nederland.

Lees het arrest van het Gerechtshof in Amsterdam hier.

    • Folkert Jensma