Afgestaan, ontspoord, opgesloten

Luisa (12) heeft een hechtingsstoornis. Haar adoptieouders wilden een pleeggezin. De instanties werden het niet eens. Nu zit ze in een jeugdinrichting.

Luisa tijdens een vakantie op Gran Canaria. Foto van familie Duymaer van Twist familie Duymaer van Twist

Luisa (12) moet van haar vader naar bed. Het is tien uur. „Nee, hoor”, zegt ze, „Ik praat lekker door.” Ze blijft zitten op de bank, haar handtas met kersenpatroon op schoot geklemd. „Luisa, nu naar bed”, zegt haar vader iets dwingender. Luisa beweegt niet. Haar vader: „Luisa, naar bed!”

„Ik maak je dood”, schreeuwt ze. „Ik steek een mes in je buik.” Haar vader, Hora (58) duwt haar naar de deur. „Ga nou maar”, zegt haar moeder Lia (58). 

Luisa slaat keihard de deur dicht. Ze stampt de trap op. „Nu gaat ze met dingen smijten”, zegt haar moeder. Een harde klap. Daarna klinkt gebonk. „Lia, blijft hier”, zegt Hora. „Lia, je moet komen”, gilt Luisa. „Niet op reageren”, zegt Hora. Zijn vrouw aarzelt. Het gebonk en geschreeuw boven wordt luider. „Ik moet naar boven”, zegt ze. Hora sluit de ogen. Hij ziet grauw.

Dit was een van de laatste scènes thuis. Sinds 31 januari woont Luisa in een gesloten opvanghuis voor kinderen met ernstige psychiatrische problemen nabij Den Haag, het JJC. Volgens haar ouders was dat niet nodig geweest als ze goede hulp had gekregen.

Lia en Hora adopteerden Luisa uit Colombia toen ze anderhalf was. Ze waren eigenlijk te oud om een meisje van anderhalf te adopteren, maar Luisa en een jongetje van zes jaar waren zo aan elkaar verknocht dat ze alleen samen geadopteerd konden worden. Lia en Hora wilden graag twee kinderen. En zo kwamen de Colombiaanse kinderen terecht in het herenhuis in het Haagse Statenkwartier. Beiden kregen een kamer zo groot als een balzaal. „Ze groeiden voorspoedig op”, zegt hun moeder. „Twee innemende, gezonde kinderen.”

Nu is Luisa twaalf jaar, ze ziet eruit als vijftien. Ze draagt een spijkerbroek en een zwarte trui, haar zwarte lange haren hangen los. Ze heeft volgens Bureau Jeugdzorg „extreme adoptieproblematiek, versterkt door beginnende psychiatrische problemen”. Volgens verschillende deskundigen heeft ze een hechtingsstoornis: ze heeft zich niet goed gehecht aan haar ouders, alleen aan haar ‘broer’.

Een jaar geleden, toen de problemen met Luisa begonnen, zochten haar ouders hulp. Ze hadden weinig vertrouwen in de reguliere jeugdhulpverlening. Luisa’s broer kreeg eerder zware problemen maar geen adequate hulp.

De ouders van Luisa klopten aan bij een particulier bureau dat haar in mei vorig jaar drie weken naar Denemarken stuurde als ‘time-out’ om te helpen op een boerderij. Luisa vond het er vreselijk. Toen ze thuiskwam, weigerde ze naar school te gaan. Ze wilde ook niet met haar ouders op vakantie. Ze ging naar een opvangadres in Leiden. Daar liep ze weg om jongens op te zoeken. Ze schold de ‘opvangmoeder’ uit voor kuthoer. In juli ging ze naar een ander pleeggezin.

Als Lia haar na de vakantie ophaalt, gaat het slecht met Luisa. „Ze was bozer en onhandelbaarder geworden.” Het particuliere bureau geeft de opdracht terug. Luisa is een te zwaar geval.

Luisa gaat een week naar een ponykamp. Daar kerft ze met grote letters FABIOLA in haar arm . Het is de naam van haar lievelingspaard in het kamp. Ze wil één ding: niet thuis zijn. Het is verschrikkelijk, zegt haar moeder, om dat te horen van je dochter.

Eind augustus belt Lia alsnog Bureau Jeugdzorg. Zij en haar man stemmen in met een crisisopname van drie weken op de gesloten afdeling van het centrum voor kinderpsychiatrie De Jutters in Den Haag. Daarna gaat ze zes weken naar een open afdeling van dezelfde instelling voor observatie en behandeling. Het advies van Bureau Jeugdzorg en De Jutters is helder: een „gezin op maat”. Dat is een pleeggezin dat is getraind in de omgang met problematische kinderen. Een instelling met grotere groepen zou minder geschikt zijn voor Luisa, omdat ze negatief gedrag kopieert. Het is begin november. Drie maanden later zal er plaats zijn in een gezin op maat. De ouders zijn opgelucht.

Het loopt anders. Jeugdformaat, de instantie die kinderen plaatst, is het oneens met Jeugdzorg. Jeugdformaat vindt Luisa te zwaar voor een gezinshuis en wil dat ze naar de gesloten afdeling van de JJC gaat. „Als je van te voren weet dat een gezinshuis niet lukt, moet je het niet doen”, zegt de woordvoerster van Jeugdformaat. Léon van Sasse van IJsselt, teamleider crisisdienst Bureau Jeugdzorg Haaglanden, vindt juist dat een meisje van twaalf jaar eerst een kans in lichte hulpverlening moet hebben. „Die ga je niet meteen opsluiten. Dat doe je alleen als het écht niet anders kan.”

Er is een fundamenteler probleem. De zorgaanbieders, zoals Jeugdformaat, zijn wettelijk verplicht de indicatie van Jeugdzorg uit te voeren. Dat is bij de rechter af te dwingen. Van Sasse van IJsselt: „Een zorgaanbieder kan niet zélf een andere diagnose stellen.”

Gevolg is dat Luisa thuis blijft. Ze zit de hele dag op haar kamer, de muziek keihard aan, de gordijnen dicht. Ze wil niet naar school en scheldt op haar ouders. „Klootzakken, jullie hebben mijn leven verpest.” Ze begint met roken. Ze vraagt telefonisch aan jongens die ze via MSN kent haar te ontmaagden. Op een ochtend belt haar moeder de politie omdat Luisa haar met een aardappelschilmesje bedreigt. Ze doet aangifte op advies van Bureau Jeugdzorg om op die manier hulpverlening af te dwingen. Luisa verblijft die nacht in de crisisopvang maar wordt de volgende dag thuisgebracht. De enige mogelijkheid voor gedwongen opname, zo horen de ouders, is een ondertoezichtstelling aanvragen, zodat Luisa ‘gesloten geplaatst’ kan worden in een jeugdgevangenis. Haar ouders willen dat niet.

„Het leven veranderde in een hel”, zegt Hora. „Ze terroriseerde ons. Ik kan er niet tegen om 24 uur per dag te worden uitgescholden.” Ik moest zorgen voor een dagritme, zegt haar moeder. „Hoe krijg je een twaalfjarige die weigert op te staan naar school?”

Intussen vragen de ouders dagelijks om hulp. Haar vader: „Ik heb tientallen gesprekken gevoerd met hulpverleners, vele brieven geschreven, gedreigd een advocaat in te schakelen. Niets lukte.”

De directeuren van Bureau Jeugdzorg, Jeugdformaat en De Jutters overleggen. Luisa moet toch maar naar de JJC. Voor deze gesloten afdeling is een ondertoezichtstelling nodig, de ouders moeten een deel van het ouderlijk gezag afstaan aan een gezinsvoogd. De ouders, inmiddels murw, werken mee. Je voelt je machteloos, zegt Lia. „Haar biologische ouders hebben haar verlaten, misschien reageerde ze haar woede daarover op ons af. Een psychiater zei dat Luisa zo snoeihard reageert omdat ze van ons houdt. Daar hou ik me aan vast.”

Naschrift (3 maart 2015): Op verzoek van betrokkenen zijn hun achternamen uit de online versie van dit artikel verwijderd. Die zijn wel bekend bij de redactie. [red.]

    • Sheila Kamerman