‘Tsjechië wordt geregeerd door schapen’

Voor Tsjechië was het een grote betoging: honderden Tsjechen protesteerden zaterdag tegen het Amerikaanse raketschild waarvan één onderdeel in Tsjechië moet komen.

Betogers lopen over het plein bij de Praagse burcht met een spandoek met de tekst ‘Nee tegen de bases’. Foto AFP Demonstrators march in a rally on March 15, 2008 in Prague's Hradcanske Square against a possible installation of a US missile defense radar system base in the Czech Republic. Sign in background reads 'Missiles are not peaceful'. AFP PHOTO / MICHAL CIZEK AFP

„Tsjechië wordt geregeerd door schapen.” Tatána Zeisová (67), met bruinleren handtas en sigaret, trekt een vies gezicht. „Zelfs onder het communisme liepen er niet zoveel karakterloze figuren rond in de politiek.” Miloslav Cerný (68), boerenpet schuin op het hoofd, doet er een schepje bovenop. „Premier Mirek Topolánek is een schoothondje van de Amerikanen, een slaaf.” Op het kasteelplein bij de burcht van Praag klinkt harde rockmuziek. De demonstratie kan beginnen.

Deze zaterdag protesteren enkele honderden Tsjechen tegen de bouw, op Tsjechische bodem, van een Amerikaans radarstation, waarmee raketaanvallen van ‘schurkenstaten’ kunnen worden verijdeld. Premier Topolánek zei onlangs dat de deal met de VS bijna rond is, ondanks de weerstand: 70 procent van de Tsjechen is tegen en 80 procent vindt dat er een referendum moet komen. Niet alleen de Tsjechen zijn boos. Moskou voelt zich bedreigd, en in Brussel ligt Topolánek onder vuur omdat de NAVO en de Europese Unie buiten het bilaterale project zijn gehouden.

„De arrogantie van Topolánek is stuitend”, zegt Cerný. Hij woont in de heuvels van Brdy, waar de radarinstallatie zal worden gebouwd. „Sinds de val van het communisme wordt er steeds slechter naar ons geluisterd”, zegt hij. „Brussel moet zonodig dreigen om Tsjechië uit de EU te gooien. Misschien dat ze hier dan wakker worden.”

Op het kasteelplein komt de Dood voorbij wandelen – een demonstrant met een kartonnen zeis en een grote koekoeksklok om de nek, want de tijd dringt. „De Tsjechen zijn bang dat ze juist door de radar doelwit zullen worden van terroristen”, zegt Evan (25), een Amerikaan die in Praag woont. „Ik begrijp dat heel goed. Het land wordt zonder meer onveiliger.”

Opeens komt een twintigtal in het zwart geklede jongeren de hoek omgelopen, met bivakmutsen, Iraanse vlaggen en een grote foto van de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad. Daaronder de tekst: ‘Een wereld zonder zionisten’. Zij zijn óók tegen het radarstation, zegt een van hen desgevraagd. Maar ze zijn vooral tegen de ‘Amerikaanse zionisten’ die oorlog willen met Iran. Tussen de Iraanse vlaggen hangt één Amerikaanse vlag, maar dan ondersteboven.

De ideologische ratatouille op het plein wordt aangevuld met jonge communisten die zich melden. Zij dragen rode vlaggen met de beeltenis van Klement Gottwald, tot 1953 de stalinistische leider van Tsjechoslowakije. „De radar is helemaal niet gericht tegen schurkenstaten”, zegt David Pazdera (25). „Amerika wil Rusland omsingelen, Tsjechië mag daar niet aan meedoen.”

Ook buurland Polen praat met de VS, over de installatie van onderscheppingraketten, die met het radarstation in Tsjechië het antiraketschild vormen. Maar in tegenstelling tot Topolánek stelt premier Donald Tusk hoge eisen aan het raketschild: hij wil dat de Amerikanen meebetalen aan de modernisering van het Poolse leger. En hij toont geen enkele haast.

„Polen voert een verstandig beleid”, zegt de Tsjechische politicoloog Jirí Pehe. „In de VS woedt een verkiezingsstrijd, de volgende president denkt wellicht weer heel anders over het project. Topolánek houdt geen rekening met die Amerikaanse realiteit en heeft iedereen in Tsjechië en Europa intussen boos gemaakt. Het is een ronduit klungelige strategie.”

Die strategie moet Topolánek op de NAVO-top volgende maand in Boekarest verdedigen. Dat zal niet gemakkelijk zijn, temeer daar zijn eigen kabinet verdeeld is over de kwestie: de meeregerende Groenen eisen dat de NAVO op z’n minst bij het project betrokken wordt en staan onder grote druk van de achterban om tegen te stemmen. Officieel is de partij ook tegen, maar menige demonstrant in Praag vreest een ommezwaai.

Op het kasteelplein is alvast een kleine doodskist opgesteld, met daarin de overblijfselen van de Groene Partij. Daarnaast liggen nog twee kistjes, met de Tsjechische media, die het verzet tegen de radar zouden doodzwijgen, en de rust in Europa. Volgens Jan Majicek, medeorganisator van het protest, staart Topoláneks partij, de rechtsliberale ODS, zich ideologisch blind op de radar. „Alles wat uit Amerika komt is goed.”

Maar de ODS vindt dat het van „populisme” zou getuigen om altijd maar te doen wat de meerderheid wil. „De Tsjechen hebben een conservatieve volksaard”, zegt een buitenlandwoordvoerder van de partij desgevraagd. „Een meerderheid was ook tegen het lidmaatschap van de NAVO, maar nu hoor je daar niemand meer over. Zo zal het nu ook gaan.”

    • Stéphane Alonso