Tsjechië maakt haast met het raketschild

Wat premier Topolánek betreft komt de Amerikaanse radar er zo snel mogelijk.

Klungelig, vindt een analist. Ook Polen is voorzichtiger.

„Tsjechië wordt geregeerd door schapen.” Tatiana Zeisová (67), een oma met een bruinleren handtas en een sigaret, trekt een vies gezicht. „Zelfs onder het communisme liepen er niet zoveel karakterloze figuren rond in de politiek.”

Miloslav Cerný (68) doet er een schepje bovenop. „Premier Mirek Topolánek is een schoothondje van de Amerikanen.” Op het kasteelplein in Praag klinkt harde rockmuziek. De demonstratie kan beginnen.

Zaterdag protesteerden enkele honderden Tsjechen tegen de bouw in Tsjechië van een Amerikaanse reuzenradar, waarmee rakettenaanvallen van ‘schurkenstaten’, zoals Iran, kunnen worden verijdeld. Premier Topolánek zei onlangs op bezoek in Washington dat de deal bijna rond is, ondanks de weerstand: 70 procent van de bevolking is tegen.

Niet alleen de Tsjechen zijn boos. Ook in Brussel ligt Topolánek onder vuur, omdat de NAVO en de Europese Unie buiten het project zijn gehouden. „De arrogantie van Topolánek is stuitend”, zegt Cerný. „Brussel moet zonodig dreigen om Tsjechië uit de EU uit te knikkeren. Misschien dat ze hier dan wakker worden.”

Op het kasteelplein komt de Dood voorbij wandelen – een demonstrant met een kartonnen zeis en een grote koekoeksklok om de nek. Opeens komen twintig zwartgeklede jongeren aangelopen, met bivakmutsen, Iraanse vlaggen en een foto van de Iraanse president Ahmadinejad. Daaronder de tekst: een wereld zonder zionisten. Zij zijn óók tegen de radar, zeggen ze, en vooral tegen de ‘Amerikaanse zionisten’ die oorlog willen met Iran.

De ideologische ratatouille wordt nog groter als ook de jonge communisten zich melden. Zij dragen vlaggen met de beeltenis van Klement Gottwald, de naoorlogse leider van Tsjechoslowakije. „De radar is helemaal niet gericht tegen schurkenstaten”, zegt David Pazdera (25). „Amerika wil Rusland omsingelen. Tsjechië mag daar niet aan meedoen.”

Juist op dat moment begint een spreker op het podium over 1968, toen Sovjettroepen een hardhandig einde maakten aan de Praagse Lente. „We willen geen buitenlandse troepen op ons grondgebied, toen niet en nu niet!” Pazdera zucht: „We moeten nu niet op de anticommunistische toer gaan.”

Ook buurland Polen praat met de VS, over de installatie van onderscheppingsraketten, die met behulp van de radar kunnen worden afgevuurd. Maar in tegenstelling tot Topolánek stelt premier Donald Tusk hoge eisen aan het raketschild: hij wil dat de Amerikanen meebetalen aan de modernisering van het Poolse leger. En hij toont geen enkele haast.

„Polen voert een verstandig beleid”, zegt politicoloog Jirí Pehe. „In de VS woedt een verkiezingsstrijd, de volgende president denkt wellicht heel anders over het project. Topolánek houdt daar geen rekening mee en heeft iedereen in Tsjechië en Europa intussen boos gemaakt. Een ronduit klungelige strategie.”

Temeer daar het kabinet van Topolánek óók verdeeld is over de kwestie: de meeregerende Groenen eisen dat de NAVO bij het project betrokken wordt en staan onder grote druk van de achterban om tegen te stemmen. Officieel is de partij ook tegen, maar menig demonstrant vreest een ommezwaai. Op het plein is alvast een doodskistje neergezet, met daarin de overblijfselen van de Groene Partij.

Volgens Jan Majicek, medeorganisator van het protest, staart Topoláneks rechts-liberale ODS zich ideologisch blind op de radar. „De rechtervleugel van de partij associeert zich sterk met het Amerikaanse neoconservatisme. Alles wat uit Amerika komt is goed.”

Maar de ODS vindt dat het van „populisme” zou getuigen om altijd maar te doen wat de meerderheid wil. „De Tsjechen hebben een conservatieve volksaard”, zegt een buitenlandwoordvoerder van de partij desgevraagd. „Een meerderheid was ook tegen het lidmaatschap van de NAVO, maar nu hoor je daar niemand meer over. Zo zal het nu ook gaan.”

    • Stéphane Alonso