Kredietcrisis is terug bij begin

Zakenbank Bear Stearns, die nu van de ondergang moet worden gered door een overname, was zelf medeveroorzaker van de huidige kredietcrisis.

De kredietcrisis is terug waar ze afgelopen zomer begonnen is: op Wall Street.

Toen ging het om stroppen van twee speculatieve beleggingsfondsen van zakenbank Bear Stearns. Nu gaat het om een historische reddingsactie voor dezelfde bank. Of wat daarvan nog over is.

Toen ging het om verliezen van hooguit enkele miljarden dollars. Nu is met de reddingsactie een veelvoud gemoeid. En dan nog is de vraag of deze inzet genoeg zal zijn. Een van de angstaanjagende aspecten van de lopende kredietcrisis is dat elke reddingsactie voor een bank tot nu meer blijkt te kosten dan aanvankelijk was voorzien.

Honderden mensen in New York en in Washington moesten afgelopen weekend overwerken. Afgelopen vrijdag overrompelde de vooruitgeschoven post van de Federal Reserve in New York de financiële wereld met het nieuws dat zij met een van de kapitaalkrachtigste Amerikaanse banken, JP Morgan Chase, een kredietlijn had uitgegooid naar zakenbank Bear Stearns. Bear is de kleinste van de vijf grote Amerikaanse zakenbanken met ruim 14.000 medewerkers. Bear Stearns is nauw verweven met de segmenten van de financiële markten waar nu de grootste pijn wordt geleden: de verhandelbare hypotheken, de financiering van speculatieve beleggingsfondsen (hedgefondsen) en de verzekeringen tegen stroppen op leningen van bedrijven en overheden.

Gisteren namen de New York Fed en JP Morgan Chase de drenkeling maar helemaal aan boord.

In de internationale financiële wereld, die wel grote getallen gewend is, zorgen de bedragen die gemoeid zijn met de reddingsacties voor nieuwe onrust. Aandelenkoersen daalden vanochtend opnieuw. Beleggers vluchten in de veiligheid van staatsobligaties.

Om hoeveel geld het met de reddingsactie gaat zal pas echt duidelijk worden als JP Morgan over maanden, of wellicht jaren, de balans opmaakt. De cijfers tot nu toe: per eind november becijferde Bear Stearns dat zij een kapitaal plus reserves had van 12 miljard dollar. Dat vermogen is het stootkussen van banken tegen verliezen. De reddingsactie van JP Morgan Chase geeft aan Bear Stearns een waarde van 200 miljoen dollar. Kortom: in minder dan vier maanden is bijna 12 miljard dollar weggevaagd.

Tweede opvallende cijfer: de Amerikaanse centrale bank stelt 30 miljard dollar beschikbaar aan JP Morgan om te voorkomen dat de nieuwe eigenaar gedwongen wordt tot een grandioze uitverkoop van de effectenportefeuilles van Bear Stearns.

Vervolg Bear Sterns op pagina 11

Onaantastbaar systeem wankelt

Vervolg Bear Sterns van pagina 1

Een grote uitverkoop zou de Amerikaanse financiële markten voor verhandelbare woninghypotheken en vergelijkbare effecten verder ontwrichten.

En de ontwrichting lijkt al zo dichtbij. Zie de gedwongen verkoop van zo’n 20 miljard dollar aan hypotheken door de financiers van Carlyle Capital Corporation, de grootste speculant die tot nu in elkaar is gezakt.

De bedragen zijn van dien aard dat het bankmanagers en centralebankiers wit om de neus wordt. Het gaat al lang niet meer om het verstrekken, verkopen, verhandelen en speculeren in risicovolle (subprime) hypotheken. Dat was een steen in een vijver.

Afgelopen zomer was het bankroet van een paar speculanten hun verdiende loon. Schadenfreude om het lot van overbetaalde handelaren. Nu moet het Amerikaanse stelsel van centrale banken, de Federal Reserve, alles op alles zetten om te voorkomen dat het financiële systeem, dat met zijn stalen wolkenkrabbers en marmeren entrees zo onaantastbaar oogt, begint te wankelen. En erger dan paniek op Wall Street is paniek op Main Street, op de stoep van de plaatselijke bank.

Afgelopen zomer was de afloop: weg effecten, weg speculatiefonds.

Nu is het: weg aandelen, weg bank.

Toen was het: een beheersbare strop. Nu is het: ieder voor zich, en de Fed voor ons allen.

De golven reiken inmiddels tot ver buiten het domein van de stroppen op een reeks van slechte hypotheken. De Amerikanen kampen met een huizencrisis, een dreigende of al actuele economische recessie, met kans op overslaan naar Europa, met een valutacrisis met de dollar en de euro in de hoofdrollen, met directe repercussies voor de olieprijs (scherp omhoog), voor grondstoffen (scherp omhoog) en voor de inflatie (ook scherp omhoog).

En doordat de financiële markten en de financiële instellingen via een mondiaal fijnmazig netwerk van financiële handel en verplichtingen met elkaar zijn verbonden, is een dreigend groot Amerikaanse bankroet ook direct een wereldzaak. De Duitsers moesten al twee lokale banken redden, de Britten konden met moeite een oplossing vinden voor ‘hun’ bankroete hypotheekbank Northern Rock. Meer dan een handvol Amerikaanse en Europese banken is gered door staatsinvesteringsfondsen uit het Verre Oosten en het Midden-Oosten.

Maar nu een paar maanden later paniek opnieuw toeslaat, moeten de Amerikanen zelf met de dollars op de proppen komen. Voor de Amerikaanse centrale bank en de regering is Bear Stearns te veel verweven met het financiële systeem om maar af te wachten. De angst voor de gevolgen van niet ingrijpen is te groot. Het is de angst dat markten nog verder ontwricht raken als Bear Stearns haar effectenportefeuilles van tientallen miljarden moet verkopen. En als haar klanten dat moeten doen. En de angst dat anderen daarop vooruitlopen en massaal gaan verkopen. De angst dat tientallen, nee honderen Amerikaanse, Europese en Japanse banken die geld hebben uitgeleend aan Bear Stearns op die leningen stroppen lijden.

De Amerikaanse oplossing is, in zijn omvang, zonder precedent. Vorig jaar hebben de Amerikaanse en Europese centrale banken feitelijk al de geldmarkten genationaliseerd, om centralebankpresident Nout Wellink te parafraseren. Door de semipermanente beschikbaarheid van geld, wilden zij het vertrouwen van banken in elkaar herstellen. De Amerikaanse rente gaat voortdurend omlaag. De reddingsactie voor Bear Stearns is een logische stap in dat proces van sluipende nationalisaties, waarvan niemand, inclusief topbankiers, centrale banken en ministers van Financiën, weet waar het straks zal eindigen.

    • Menno Tamminga