Aboutaleb staat klaar voor Al Jazeera

Buitenlandse Zaken wil een herhaling van de Deense cartooncrisis voorkomen.

Op ambassades worden evacuatieplannen doorgelicht.

Celdeur van Wilders’ verblijf in Kamp Zeist. Deze foto is gemaakt in 2005, het is onbekend waar Wilders nu verblijft. Foto Geert Wilders. celdeur van kamer Geert Wilders in Kamp Zeist FOTO: Geert Wilders Wilders, Geert

Termen als crisisteam worden op het ministerie van Buitenlandse Zaken zorgvuldig vermeden. „Dit is nog geen crisis”, heet het officieel. Maar ondertussen is men er wel volop mee bezig. Met De Film. Een kwestie met vele onbekenden. Wat zal de film van Geert Wilders te zien geven? En hoe zullen de reacties zijn? „Je kunt op alles voorbereid zijn, maar uiteindelijk komt het toch aan op improviseren”, zegt een betrokken ambtenaar die niet met naam genoemd wil worden.

Voorbereid is er de afgelopen weken van alles op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Want de film mag dan wel geen crisis zijn, het is wel een project. En bij een project hoort een projectteam. Elke week komen ze bijeen: ambtenaren van politieke zaken, van consulaire zaken waar de Nederlandse ambassades in het buitenland onder vallen, ambtenaren van publieksvoorlichting. Contact is er ook met Justitie, Defensie, Binnenlandse Zaken, Algemene Zaken. En niet te vergeten met de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding.

De Deense cartooncrisis uit 2005 vormt het referentiepunt. Toen waren ambassades van Denemarken in diverse islamitische landen het doelwit van woedende demonstranten tegen karikaturen van de profeet Mohammed in de Deense krant Jyllands Posten. Protest dat zich ook uitbreidde tegen gebouwen van de Europese Unie zoals in de Gazastrook. Ook kondigden landen een economische boycot af tegen Denemarken. De Deense regering was verrast door het protest dat overigens pas enkele maanden na publicatie uitbarstte.

Wat toen is gebeurd schudde het Westen wakker. Sinds 2006 wordt er op het ministerie van Buitenlandse Zaken reeds volop gesproken over hoe te reageren bij cartoonrelachtige toestanden. Dat betreft allereerst de kwetsbare ambassades in het buitenland en de in islamitische landen woonachtige Nederlanders. Evacuatieplannen zijn er altijd al, maar voor de gelegenheid zijn ze wel weer eens tegen het licht gehouden. Zoveel mogelijk is in kaart gebracht wie waar wonen. Nederlandse reizigers en vakantiegangers naar islamitische landen krijgen sinds vorige week dinsdag de waarschuwing dat ze naar een gebied vertrekken waar sprake is „van een toenemend ongenoegen over Nederland naar aanleiding van voorgenomen publicaties die kritisch zouden zijn over de islam”. Het advies aan hen is om een „laag profiel” en „waakzaamheid te betrachten”.

De ambassades zelf hebben de opdracht gekregen goed op te letten hoe de beeldvorming rond Nederland zich ontwikkelt. Daarbij gaat het niet alleen om het louter bijhouden van het nieuws over de film, maar vooral ook hoe en door wie het gebracht wordt en welke duiding eraan wordt gegeven. De berichten die Den Haag binnenkrijgt uit bijvoorbeeld Indonesië luiden dat er tot nu toe vrij feitelijk over de kwestie is bericht.

Ten slotte is er nog de pre-emptive strike. Ambassades is te verstaan gegeven duidelijk te maken dat de opvatting van een parlementslid niet verward moet worden met de mening van de regering. Maar ook dat in Nederland de vrijheid van meningsuiting een grondrecht is. De boodschap van deze strekking van premier Balkenende (CDA) van twee weken geleden en een soortgelijke verklaring van minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) is in diverse talen vertaald. Tevens is er in vele talen een factsheet beschikbaar met gegevens over de moslimgemeenschap in Nederland.

Het wordt op dit moment nog zoveel mogelijk aan de ambassades zelf overgelaten hoe ze het Nederlandse standpunt precies willen overbrengen. „Maatwerk” is het leidend beginsel op het departement. Het kan via televisie-interviews met ambassadeurs, maar ook door middel van gesprekken met geestelijk leiders.

Of dat zal helpen als de film werkelijk is vertoond en er inderdaad voor moslims kwetsende beelden in zitten? Niemand op Buitenlandse Zaken die hier nu iets zinnigs over kan zeggen. Men put hoop uit opmerkingen van vertegenwoordigers van de Organisatie van de Islamitische Conferentie die gezegd hebben de Nederlandse aanpak te waarderen. Mocht de film zijn uitgezonden dan zal het standpunt van de Nederlandse regering met nog meer kracht worden uitgedragen. Er wordt bijvoorbeeld aan gedacht de Arabisch sprekende staatssecretaris van Sociale Zaken, Ahmed Aboutaleb (Sociale Zaken, PvdA) aan te bieden aan de Arabische nieuwszender Al Jazeera.

Het uittekenen van de zwartste scenario’s is zeker niet voor niets geweest als de reacties straks blijken mee te vallen, redeneert men op het departement. „Dan is het in elk geval een goede oefening geweest”, zegt een ambtenaar.

Bekijk hoe de Nederlandse regering zich presenteert aan het buitenland op www.government.nl