Watertanden bij eerste drukken en vlinders

In het ouderlijk huis van Vladimir Nabokov (1899-1977) in St. Petersburg, zetelt sinds tien jaar het Nabokov Museum. Met het vlindernet van de schrijver, en veel eerste drukken.

Het Nabokov Museum in St. Petersburg: portret van de schrijver kijkt neer op still uit verfilming van ‘Lolita’ uit 1997. Foto Oleg Klimov Tv-box (screenshort of Lolita movie) at a museum of Vladimir Nabokov, S-Petersburg, Russia. PHOTO BY OLEG KLIMOV FOR THE ARTICLE OF MICHEL KRIELAARS, art-section of the newspaper beeldschermen Klimov, Oleg

In de bibliotheek van het geboortehuis van Vladimir Nabokov in de Grote Zeestraat kijken zestien jeugdige kadetten naar een documentaire over de schrijver. Als Nabokov (1899-1977) in een archieffragment vertelt over zijn eerste roman, Masjenka (1926), die in zijn ballingsoord Berlijn uitkwam en door de bolsjewieken niet werd uitgegeven, zegt hij: „Dat was pech voor Rusland, niet voor mij. ” Maar de aspirant-officieren van de Petersburgse militaire academie zijn dan allang in slaap gedut of turen naar sms’jes op hun mobiele telefoon.

Na afloop van de documentaire, waarin Nabokovs zoon Dmitri en zuster Jelena uitvoerig aan het woord komen, sloffen de kadetten de gang op. Het donkere eiken plafond is er al even mooi is als dat in de gelambriseerde bibliotheek. „We zijn op culturele excursie”, zegt de lerares die hen begeleidt trots. „Dit zijn de toekomstige officieren van ons land, die moeten ook cultureel onderlegd zijn.”

De kadetten trekken lange overjassen aan. „We hebben nog nooit iets van Nabokov gelezen”, antwoorden ze desgevraagd. Waarna ze naar het volgende onderdeel van hun programma vertrekken.

Nabokovs geboortehuis is sinds tien jaar het Vladimir Nabokov Museum. Het is gevestigd in vijf vertrekken op de eerste verdieping van een grote huis met Italiaanse elegantie, dat de liberale, aristocratische familie Nabokov in zijn geheel bewoonde. Vladimir Nabokov heeft er gewoond tot aan zijn vlucht voor de bolsjewieken in 1917. Het huis met zijn vele kamers komt in enkele van zijn romans terug en is de spil van zijn autobiografie Geheugen, spreek.

Na de revolutie werd het door de nieuwe heersers in beslag genomen en leeggehaald. Pas in 1998 lukte het een aantal Nabokov-fans er een museum in te richten. Nu is het een van de jongste literaire musea in Petersburg. „Dat komt ook doordat Nabokov in de Sovjet-Unie een verboden schrijver was”, zegt conservator Jelena Koeznetsova. „Toen de Nabokovs waren vertrokken, was hier jarenlang een militaire organisatie gevestigd. Nu zetelen er hierboven allerlei bedrijven, onder meer een krant.”

Het museum heeft zijn tiende verjaardag op het nippertje gehaald. Koeznetsova: „We hadden een schuld van 7 miljoen roebel en dreigden failliet te gaan. Sinds een jaar zijn we door de staat overgenomen en nu vallen we onder de Petersburgse universiteit. Onze directeur is daar hoogleraar.”

In de fraaie hal van het huis staat een vitrine met enkele literaire schatten, waar een Nabokov-liefhebber van gaat watertanden. Zo kun je er een eerste druk zien van Masjenka en ook een van Heer, Vrouw, Boer uit 1928 met op de titelpagina een door Nabokov geschreven gedicht over vlinders. Ook liggen er door Nabokov gevangen vlinders in keurige doosjes. „Hij was een groot vlinderdeskundige”, zegt Koeznetsova. „Maar helaas hebben we hier alleen enkele exemplaren die hij in de jaren veertig en vijftig in de Verenigde Staten verzamelde.”

Dan wijst ze naar Nabokovs exemplaar van Edward Newmans An illustrated Natural History of British Butterflies & Moths uit 1870. „Op het titelblad heeft Nabokov geschreven ‘ingekleurd door V.N. Nabokov’. Kijk eens goed hoe mooi hij dat heeft gedaan? ”

Het museum moest het jarenlang hebben van giften van particulieren uit de hele wereld. Van de overheid kreeg het geen cent. Aan de wanden van de bibliotheek, waar Nabokovs vader placht te slaan tegen een grote boksbal, hangt een exemplaar van emigrantenkrant Roel (23 november 1921) met een gedicht (In Egypte) van Nabokov. Ook zijn er foto’s van de vermaarde fotograaf Karl Bulla van Batovo, het inmiddels verdwenen landgoed van Nabokovs grootmoeder. Ze komen uit een album dat vorig jaar geschonken is door de Nederlandse Nabokov-bewonderaar Jan van Griethuysen. „We zijn er ontzettend blij mee”, zegt Koeznetsova, met eeuwige dankbaarheid in haar ogen. „In die kast daar staan vertalingen van Nabokovs werk in twintig talen. En we hebben ook boeken uit de bibliotheek van Nabokov zelf en die van zijn vader. Nabokovs vlindernet is een geschenk van zijn zoon Dmitri. ”

In de eetkamer is een restant van een bewerkt groen plafond te zien. Koeznetsova: „Het militair comité, dat hier na de vlucht van de Nabokovs in 1917 zijn intrek nam, heeft alles overgeschilderd en met stucwerk bedekt. Maar langzaamaan proberen we alles weer in zijn oorspronkelijke staat terug te brengen. Het parket in de keuken is al gerestaureerd. ”

Bij het verlaten van het museum roept de conciërge die aan de voet van het trappenhuis resideert: „U moet nog even de trap op naar boven, om de glas-in-loodramen en de grote spiegel op de overloop te bekijken. Die waren er ook toen Nabokov hier rondliep. De rest is allemaal verdwenen. Maar het blijft een schitterend huis. ”

Vladimir Nabokov Museum, Bolsjaja Morskaja oelitsa 47, Sint Petersburg, tel.; 00.7.812.3154713 of www.nabokov.org. Open: di-vrij 11-18u, za-zo 12-17u.