‘Verzamel u geen schatten op aarde’

De christelijke visie op de belastingmoraal van multinationals loopt nogal uiteen. Dat bleek uit een debat met bijbelse trekjes dat de Kamer over dit onderwerp heeft gehad.

„Eigenlijk praten wij hier over aards slijk”, zo nam Ernst Cramer bijbelse kwalificaties in de mond tijdens een spoeddebat over de belastingmoraal van multinationals. Cramer is een vrijgemaakt gereformeerde uit de bible belt en fiscaal woordvoerder van de ChristenUnie. Zijn tegenpool bij het CDA is de in België wonende katholiek Frans de Nerée tot Babberich. Beide coalitiegenoten botsen over de christelijke visie op rijkdom en het belasten ervan.

Het debat was een reactie op onderzoek van NRC Handelsblad dat duidt op een onwaarschijnlijk magere belastingafdracht van Nederlandse multinationals. Maar is dat erg?

Het antwoord was lange tijd: nee, zolang je er maar niet over praat. Maar die houding is veranderd. De Kamer debatteert tegenwoordig openlijk over excessieve bonussen, dure huizen, vervuilende auto’s of laagbelaste winsten.

De fiscaal woordvoerder van de ChristenUnie, Ernst Cramer, startte een parlementaire discussie over de belastingheffing met een bijbelparafrase: ‘Verzamel u geen schatten op aarde waar ze aangevreten worden door mot en roest, maar verzamel uw schatten in de hemel’ (Matteüs 6:19).

Dat werkt door in de verwachtingen die zijn fractie heeft voor het gedrag van multinationals. Wat Cramer betreft, mag de samenleving van multinationals niet alleen verwachten dat ze sociaal zijn tegenover hun werknemers, maar ook dat ze een eerlijk deel van het benodigde belastinggeld opbrengen.

„Ze mogen van mij best wegen kiezen om fiscaal zo voordelig mogelijk te produceren. Het gaat er mij om welke fiscale stunts ze uithalen nadat de gewone ondernemingswinst al is behaald. Als men dan met bedrijfsvreemde constructies belastingheffing ontloopt, is voor ons een grens overschreden.”

Dat is bijvoorbeeld het geval als multinationals voor bankje gaan spelen door hun vestigingen onderling leningen te laten verstrekken. Als dat zou gebeuren, wil de ChristenUnie dat staatssecretaris De Jager ingrijpt. Dan overschrijd je namelijk de grenzen van maatschappelijk verantwoord ondernemen, aldus Cramer tegenover deze krant.

Met een evenzo christelijke inspiratie kijkt het CDA daar veel pragmatischer tegenaan. Als multinationals in Nederland investeren en niet in Ierland of België, dan is dat mooi meegenomen. Belasting of geen belasting. CDA-woordvoerder Frans de Nerée tot Babberich wijst erop dat de multinationals, zelfs als ze hier alleen een hoofdkantoor hebben, zorgen voor hoogwaardige werkgelegenheid. Daar heeft de economie baat bij en via de loonbelasting komt er toch geld in de schatkist terecht.

De Nerée hekelt het morele offensief van mensen als Ernst Cramer: „Door voortdurend onrust te zaaien, verdwijnen steeds meer bedrijven.” Het ‘bankje spelen’ waar Cramer aanstoot aan neemt, is voor De Nerée eerder een extra inkomstenbron dan een ongewenste belastingconstructie. Uiteindelijk blijft er in Nederland vennootschapsbelasting hangen, zelfs al is het maar 5 procent. Als Nederland de fiscale rode loper niet uitlegt, gaan andere landen, zoals zijn woonland België, met de buit aan de haal.

Een ruime Kamermeerderheid, met de PvdA in een sleutelrol, verzet zich tegen deze benadering. Deels religieus, deels ideologisch gevoed, ontstaat zo politieke druk rond CDA-staatssecretaris De Jager. Cramer wil dat multinationals in hun jaarverslag melden in welke landen ze belasting betalen en hoeveel.

Ook voor de PvdA is het niet genoeg dat De Jager volstaat met de mededeling dat maar „heel erg weinig multinationals structureel geen belasting betalen”. De staatssecretaris moet snel met harde cijfers komen en eventuele lekken dichten. Daarnaast entameert de PvdA een gesprek met de Rotterdamse hoogleraar Edwin Heithuis. Die heeft op een fiscalistencongres verkondigd dat elke multinational die meer dan 5 procent belasting betaalt, dringend een nieuwe belastingadviseur moet zoeken.

Aertjan Grotenhuis

Zie voor een lopende discussie over dit thema: nrc.nl/geld

    • Aertjan Grotenhuis