Inzoomen op oude archieffoto’s

Een vrouw gluurt in 1934 achter haar gordijntje naar de fotograaf. Ze denkt dat niemand haar ziet. Bijna 74 jaar later met de fotobank van het Stadsarchief Amsterdam is ze alsnog betrapt.

Stadionweg

Amsterdam, 24 augustus 1934: De hoek Stadionweg-Herculesstraat in het toen pas nieuwe Plan-Zuid.

Het lijkt op het eerste gezicht een warme, maar niet benauwde nazomermiddag. Er staat een stevig briesje. De toppen van de dunne boompjes buigen in de wind. Het is rustig op straat. Een jongen in korte broek maakt aanstalten de Stadionweg over te steken. Een man fietst in de richting van het Stadionplein, kort daarachter een jongen. Horen ze bij elkaar? Laten we eens inzoomen. De man lijkt op de poort af te fietsen die toegang geeft tot de Discusstraat. Achter de jongen op de fiets wordt een voorbijganger zichtbaar, zo te zien een vrouw. Nee, ze horen niet bij elkaar. De man is te donker gekleed voor zo’n zonnige dag. En die pet hoort bij zijn functie. Misschien is hij postbode of werknemer van het elektriciteitsbedrijf.

Met de muis scroll ik naar rechts. Daar is veel te zien. Op de hoek van de Stadionweg en de Herculesstraat was de Stadion Leesbibliotheek gevestigd – voor ‘school- en schrijfbehoeften’. Een voorbijstappende vrouw kijkt in de vitrine. Aan de wand zijn vaag prenten met stadsgezichten zichtbaar. De Stadion Leesbibliotheek was tevens ‘Algemeen Handelsblad Agentschap’. Wat zou dat zijn geweest? Werd de krant er verkocht, of betekende het meer? Zo zijn er meer raadsels. Een bovenruitje naast de etalage is afgeplakt met een stuk papier. ‘Cito ideaal.’ Een wasmiddel? Op internet is het antwoord nu niet te vinden.

Nu pas ontdek ik, in de schaduw, twee jongens van een jaar of vijftien. Ze staan landerig tegen de leesbibliotheek geleund. De een met de armen over elkaar, de ander met de handen in de zakken. Hun knieën zijn vuil. Ze houden de fotograaf goed in de gaten. Links van hun zijn wat teksten op de muur gekrijt. Er lijkt toch echt ‘avro’ te staan, de rest is onleesbaar. Graffiti anno 1934. De jongens kijken een beetje schuldbewust, vooral de rechter. Zouden ze misschien iets hebben uitgehaald?

Op de hogere etages is het ordentelijkheid troef. Hier en daar mooie markiezen, klassieke zonneschermen die je nog steeds ziet in dit soort buurten. De gordijnen zijn vaak voorzien van embrasses. Daar staat een raam open. Eens kijken of er nog wat naar binnen te gluren valt. Jammer, te donker. Een bejaarde man zit op zijn balkon, achter de plantjes. En dan, een etage hoger, die spiedende vrouw. Die eigenlijk ook best een jongen kan zijn.

Uren kan ik doorbrengen op de beeldbank van het Amsterdamse stadsarchief. Tienduizenden foto’s en prenten, ook van bekende fotografen als Ed van der Elsken en Frits Weeda. Allemaal gratis toegankelijk. En als ik er één heel mooi vind, kan ik het bestand opvragen en een afdruk laten maken. Steeds meer steden hebben hun stadsarchief op die manier ontsloten. Ook Rotterdam, Den Haag en Leiden hebben rijke beeldbanken. Een bezoekje aan de Coolsingel van vóór het bombardement. Of aan het Haagse Station Staatsspoor, voordat het plaats moest maken voor Den Haag CS. De Breestraat in de jaren vijftig. Eigenlijk verdient iedere stad, ieder dorp zijn eigen beeldbank.

Ik wil wel eens zien wat er van de Stadion Leesbibliotheek is geworden. Allang weg, natuurlijk. Nu zitten hier kapper Mies, beautycenter Nana en Marber voetverzorging. Ik kies positie op de plek waar de fotograaf moet hebben gestaan. Ja, hier moet het geweest zijn, voor Stadionweg 203. Alles is nog heel herkenbaar. Daar was de etalage, daar liep de vrouw voorbij, daar stonden de jongens. Een oude man schuift langs hun schimmen.

Toch valt het een beetje tegen. Op de foto had het ensemble een zekere grootsheid. Nu oogt het wat schraaltjes, zonder dat je er precies je vinger op kan leggen. De bakstenen balkons zijn verweerd en het zal ook wel aan die wit geverfde beautysalon liggen, met de in de etalage uitgestalde roze truttigheden, maar dat is niet het enige. En dan zie ik het. Die aluminium kozijnen.

Zie de foto: beeldbank.amsterdam.nl ; Vul in, 5293FO002947.

    • Arnoud Veilbrief