In Santa Monica zie je de hoop van het Westen: vertrouwen door gemengde etniciteit

Wilders sprak voor de Amerikaanse radio maar de Californiërs dansten de tango, ontdekte Maarten Huygen.

Op drie straatblokken van de Stille Oceaan zag ik een multi-etnische idylle. Het was een warme zondagmiddag en op verscheidene plekken van de drukke lange winkelstraat voor voetgangers van Santa Monica speelden bandjes met dollarbiljetten in de vioolkist. Maar mijn aandacht werd getrokken door de paren aan het einde van het blok die elkaar vasthielden of tangoachtig om hun as draaiden op het ritme van versterkte latino muziek van castagnetten met gitaren. Geconditioneerd als ik was, probeerde ik te bepalen welke etnische groep hier zo enthousiast aan de gang was om voor de buitenwereld de eigen unieke identiteit uit te venten. Het antwoord was: geen.

Dit gezelschap was niet te classificeren. Een slanke blonde vrouw met zwarte jurk en open decolleté werd ten dans gevraagd door een opgeschoren latino in sportkleren en later wisselde ze met een achttienjarige zwarte man. Daar doorheen mannen en vrouwen van onbestemde Aziatische, blanke of andere herkomst. Iedereen met iedereen en ongeacht of ze elkaar kenden of niet, ze hielden elkaar stevig vast tijdens subtiele danspassen en wervelende pirouettes.

Het was een troostrijk gezicht. Onderweg in de auto van het vliegveld hierheen had ik op de Amerikaanse radio weinig opwekkende fragmenten gehoord van de persconferentie van Geert Wilders. In zijn Engelse idioom hoorde ik hem praten over de dreigingen van wat hij uitsprak als ‘the islaam’ en ‘the Koraan’. De taal van de apartheid. Daar werd nog door een andere spreker aan toegevoegd dat het kabinet en Nederland zouden gaan ‘capituleren’ voor terreurdreigingen uit het buitenland. Daar had zelfs de sociaal-liberale zender National Public Radio weinig waardering voor.

Nee, dan was ik op de goede plek uitgestapt. Het lichte, voorzomerse Santa Monica van deze middag was een verademing. Stijldansen op straat, waarbij onbekenden elkaar vragen en vastpakken, getuigt van vertrouwen en het is opmerkelijk als zich dat tussen onbekenden van verschillende herkomst voordoet. Had de Harvardsocioloog Robert Putnam niet in een uitvoerige studie vastgesteld dat de mate van onderling wantrouwen recht evenredig was aan de mate van etnische diversiteit? En in en rond Los Angeles was het gemeten onderlinge vertrouwen veel geringer dan elders in de VS.

Dit etnische gemengde danstafereel was het ideaalbeeld dat alle propagandisten voor massale immigratie en multiculturalisme ons vóór de komst van Fortuyn en de moord op Theo van Gogh hadden geschilderd. Nieuwkomers die zich dankbaar onder het oude volk zouden mengen, gemengde paren, gemengde huwelijken. Adam en Eva in alle kleuren in een multicultureel paradijs. Zoiets kan dus toch en nog wel op een gedachteloze manier. Zonder dat stadsbestuurders mensen hebben aangemoedigd om elkaars religieuze feesten te vieren, hoofddoeken te bewonderen of elkaars gerechten te proeven. Gewoon samen een tango.

Nu werd ik door Zuid-Californiërs gewaarschuwd dat dit dansen niet typerend was. Ik moest realistisch blijven. Dit was het vanouds hippe Santa Monica. Zestien jaar geleden waren verderop in Los Angeles nog hevige rassenrellen. Dagelijks vallen doden in de straten van Los Angeles bij schietpartijen tussen etnische bendes.

Toch valt ook buiten dit welvarende stadje op hoeveel raciaal gemengde stellen er rondlopen. In een trendy koffiehuis met leren banken en stoelen in Studio City sprak ik erover met Joel Kotkin, de bebaarde schrijver van onder andere The city, a global history. Deze optimist voorspelt dat etnische verschillen plaatsmaken voor economische concurrentie en klassenonderscheid.

Er is inderdaad veel verbeterd in Los Angeles, ook na de rassenrellen in 1992. De burgemeester is een latino, die ooit mislukte op school. Wat helpt, is dat in Californië geen etnische groep meer in de meerderheid is. Blanken staan niet meer vanzelfsprekend aan de top van de piramide, want ze vormen slechts 40 procent van de bevolking. Aan universiteiten scoren Aziaten het hoogst.

Onder alle Amerikanen is het etnische conservatisme aan het verdwijnen. Wel 94 procent heeft geen moeite met een gemengd etnisch of raciaal huwelijk, zegt Kotkin. Eenderde van de Californiërs viert van huis uit geen Kerstmis. Kotkin ziet de voorstedelijke levensstijl in Los Angeles met ruim opgezette woonwijken en grote afhankelijkheid van de auto als een voordeel. Mensen die langs elkaar heen leven, storen zich ook minder aan elkaar.

Ik legde Kotkin de Nederlandse strijdkwestie voor van de salafistische Amsterdamse straatcoaches die geen handen geven aan vrouwen. Hoe zouden ze dat in Amerika oplossen? Kotkin werd er stil van. „Straatcoaches hebben ze hier niet”, zegt hij. „Die jongens zouden een gewone baan moeten zoeken.” En dan hebben ze niet de tijd om zich in nieuwe exotische geloofsleren te verdiepen. Kotkin heeft veel in Rotterdam rondgefietst en vindt dat de Nederlandse moslimjongeren te weinig deelnemen aan de samenleving. Toch zouden ze in Los Angeles tegen de bendeoorlogen en overvolle gevangenissen wel een paar straatcoaches kunnen gebruiken, bedacht ik toen ik van Studio City naar Santa Monica terugreed. De radio berichtte over een zwart baseballtalent van de middelbare school dat zomaar werd doodgeschoten door een lid van een latinojeugdbende. Gewoon omdat hij zwart was en daar liep.

Maar Amerika heeft minder last dan Europa van fundamentalistische ideologen die een antiwesterse boodschap verspreiden en zich verzetten tegen integratie. Dat ziet Kotkin als een demografisch probleem. De oplossing is volgens hem meer kinderen krijgen, zodat orthodoxen minder dominant in aantal zijn. Het Europese geboortecijfer is te laag, vindt hij. Californië heeft allerlei orthodoxe groepen met de vreemdste denkbeelden maar ze gaan op in een kakofonie van geluiden, etnisch, politiek, ideologisch – wat dan ook. De anderen kunnen dan zoveel mogelijk in elkaar op gaan, zoals ik zag in Santa Monica en in andere Californische steden. Niks identiteit of stammenstrijd. Geen Wilders tegen andere fundamentalisten. Dans de tango. Dat oude ideaal van de mengkroes was zo gek nog niet.

    • Maarten Huygen