Echte ontkokering alleen als politiek het voortouw neemt

De heren Kuijken (Opiniepagina, 6 maart) en In `t Veld (1 maart) voeren een discussie over de vernieuwing van de rijksdienst en de rol van adviseurs. In `t Veld betoogt dat het verminderen van externe adviezen geen efficiencywinst, maar politiek-strategische voordelen oplevert. Kuijken repliceert dat een betere, integralere rijksdienst nodig is waar minder adviezen bij nodig zijn.

Het gaat om een cruciale kwestie. De verdeling van kennis (macht) tussen politici en ambtenarij is erg scheef. Politici staan een korte periode op de bühne, de ambtenarij doorstaat alle politieke wisselingen van de wacht en beschikt over superieure kennis. Het beperken van onafhankelijk extern advies maakt deze kennis-asymmetrie nog groter. De externe adviseur is immers een bondgenoot voor de controlerende macht, die een zwakke positie t.o.v. het Rijk heeft.

Er is geen reden om gerust te zijn op de uitkomsten van het ambtelijk vernieuwingsproces. Het klinkt mooi: het Rijk ontkokert en gaat met minder ambtenaren beter presteren. Maar er komt vooralsnog niets van terecht (programma `Andere Overheid`).

Ontkokering is illusoir zolang de politiek-ambtelijke gezagslijnen verkokerd blijven: er zijn 16 ministers en 11 staatssecretarissen! Reductie van externe adviezen maakt de vrijwel onaantastbare kennisvoorsprong van de uitvoerende macht (het Rijk) nog sterker.

Echte ontkokering lukt alleen als de politiek het voortouw neemt. De politiek moet de overheid opnieuw inrichten op basis van een veel integraler bestuur. Er zijn slechts zeven kerndepartementen nodig met in totaal hooguit een paar duizend ambtenaren. Dat levert 7 miljard efficiencywinst op (kosten overheidsapparaat), plus een ontkokerde, integrale beleidsvorming. En de positie van de volksvertegenwoordiging wordt versterkt. De Tweede Kamer zal eindelijk kunnen debatteren over hoofdzaken. De politiek is aan zet.

    • Gijs van Loef