Bekend gen uit het afweersysteem heeft regie over borstkanker

Eén gen activeert honderden genen die betrokken zijn bij tumorgroei en metastase in borstkanker. Het zogeheten SATB1-gen staat aan het begin van de stadia die een cel moet doorlopen om een kankercel te worden. Van het eiwit waar dit gen voor codeert, bevinden zich grote hoeveelheden in borstkankercellen, terwijl deze eiwitten in gezonde cellen afwezig zijn. Dat blijkt uit onderzoek van wetenschappers uit Californië (Nature online, 12 maart).

Als het SATB1-gen in borstkankercellen actief is, delen die zich vijf keer zo snel. Kankercellen met een uitgeschakeld gen vormen in muizen amper uitzaaiingen, terwijl na een injectie met onveranderde tumorcellen meer dan honderd metastasen ontstaan. Hieruit blijkt dat het gen, wanneer actief, een cel het gedrag van een kankercel laat vertonen.

Andere kankergenen kunnen op een vergelijkbare manier tumorgroei promoten. Het bijzondere aan het SATB1-gen is dat het de werking versterkt van genen die eerder beschouwd werden als belangrijke triggers van borstkanker, zoals het ERBB2-gen. Maar SATB1 maakt juist genen mínder actief die celgroei remmen en de cohesie tussen cellen versterken. Zo kan een cel door de activiteit van het SATB1-gen ongeremd delen en groeien.

Het SATB1-gen is niet eerder in verband gebracht met kanker. Wetenschappers kenden SATB1 wel van zijn functie bij het op gang brengen van een immuunreactie. Het zorgt ervoor dat ‘basiscellen’ zich goed kunnen ontwikkelen tot T-cellen, die een belangrijke rol spelen bij het opruimen van infecties. Dat doet het gen door het DNA in de cellen te remodelleren. Met behulp van speciale eiwitten maakt het in de celkern lussen in het DNA of ‘ontwart’ het DNA juist, zodat het op bepaalde plekken moeilijker of juist gemakkelijker afgelezen kan worden. Op dezelfde manier zorgt het gen voor de ontwikkeling van gezonde cel tot tumorcel bij borstkanker.

De onderzoekers denken dat behandelingen van borstkanker in de toekomst zich misschien kunnen richten op dit gen. Op dit moment is het echter moeilijk en misschien zelfs gevaarlijk om eiwitten in de celkern te bereiken. Eerst moet bekeken worden waardoor het SATB1-gen geactiveerd raakt. Ook willen de wetenschappers onderzoeken of het gen bij andere kankervarianten een rol speelt. Marco Boonstra