13.000 jaar oude ramp blijkt nu omstreden

Nagemaakte mammoet in het Centre d’Art Préhistorique du Thot, nabij Lascaux foto roger viollet Centre d'art préhistorique du Thot (Dordogne). Mammouth articulé. RVB-10266-15 ROGER_VIOLLET

Is niet alleen het einde van de dinosauriërs, maar ook dat van de mammoeten ingeluid door een meteorietinslag? Nucleair chemicus Richard Firestone van het Lawrence Berkeley National Laboratory in Californië denkt van wel. Vorig jaar publiceerde hij in de Proceedings of the National Academy of Sciences over de ontdekking van een 13.000 jaar oude laag met inslagsporen die over heel Noord-Amerika zijn terug te vinden.

Een meteorietinslag zou geleid hebben tot enorme bosbranden en een intense koudeperiode (het Jonge Dryas). Spectaculair was ook Firestones ontdekking van inslagsporen in mammoetslagtanden – zij het aanzienlijk ouder – waarvan hij eind vorig jaar verslag deed op een congres in San Francisco.

Het is prachtig materiaal voor documentairemakers, maar vorige week oogstte Firestone in Science felle kritiek van vakgenoten. Ook VU-hoogleraar Jan Smit, die jarenlang bewijs verzamelde voor een inslag aan het einde van het tijdperk van de dinosaurussen, laat weten dat hij geen vertrouwen heeft in de aanwijzingen voor een 13.000 jaar oude inslagramp. Niettemin is Smit van plan om in Nederlandse boorkernen met gedetailleerde afzettingen uit het Jonge Dryas te gaan speuren naar aanwijzingen die misschien wél overtuigen.

Firestone vond in de 13.000 jaar oude lagen nanodiamanten. Deze minuscule diamantjes zitten soms in inslagresten uit het einde van het dinosauriërtijdperk, maar ze zijn ook elders gevonden. Firestone’s mede-auteur Luann Becker van de universiteit van Californië isoleerde uit de inslaglaag voetbalvormige koolstofmoleculen (buckyballs), met het buitenaards veelvoorkomende helium-3. Jammer genoeg heeft tot nu toe niemand Beckers eerdere ontdekking van 250 miljoen jaar oude buckyballs met helium gereproduceerd. Al met al zijn de aanwijzingen voor een inslag volgens Smit “op zijn minst zwaar omstreden”. Een inslag is naar zijn mening geen waarschijnlijke verklaring voor de klimaatveranderingen van 13.000 jaar geleden. “Het lijkt me waarschijnlijker dat [de intense koude van] het Jonge Dryas iets te maken heeft met het wegvallen van de warme golfstroom.”

    • Michiel van Nieuwstadt