Zie ze liggen, de ezels: lastdieren van de farao’s

In Egypte zijn skeletten van ezels gevonden, die de farao’s gebruikten als lastdieren.

De vondst toont aan dat de transformatie van wilde tot tamme ezel lang duurde.

Ezels in een 5.000 jaar oude bakstenen tombe bij Abydos, in Egypte. Foto PNAS PNAS

In drie tombes bij het graf van een van de vroegste koningen van Egypte (3000 v. Chr.) zijn tien skeletten van ezels gevonden die als lastdier zijn gebruikt, maar ook nog alle kenmerken van wilde ezels hebben.

De vondst wijst erop dat de transformatie van wilde tot tamme ezel een langdurig proces is geweest, aldus Europese en Amerikaanse archeologen deze week in de Proceedings of the National Academy of Sciences (Early Edition, online).

Gedomesticeerde ezels zijn kleiner dan wilde ezels. De vondst van grote ezels in Abydos, met slijtage door zware belasting, betekent dat destijds nog steeds wilde ezels als lastdier werden gebruikt.

Op grond van DNA-analyses wordt verondersteld dat de eerste domesticatie van de ezel rond 4000 v. Chr. plaatsvond. Dat gebeurde tegelijkertijd in Nubië (Soedan) en in Somalië, mogelijk als reactie op verwoestijning.

De oudste ezelresten met typische kenmerken van domesticatie – een kleiner lichaam – zijn ongeveer even oud. Gedomesticeerd vee wordt vaak kleiner omdat het zich niet meer hoeft te verdedigen tegen roofdieren. Dat doen voortaan de bazen.

Ook bij landbouwplanten en ander vee zoals varkens en koeien wordt steeds vaker gevonden dat domesticatie een traag en soms ook vaak herhaald proces is.

Het gebruik van de ezel was waarschijnlijk cruciaal voor de ontwikkeling van stedelijke beschavingen in het Midden-Oosten. Met behulp van deze taaie lastdieren werd langeafstandshandel efficiënter en konden ook schapen- en geitenherders gemakkelijker met hun hele hebben en houden over grote afstanden met kuddes rondtrekken. De kameel als lastdier werd waarschijnlijk pas populair in het eerste millennium voor Christus.

De ezels in Abydos zijn de oudst bekende ezels met versleten botten door gebruik als lastdier. Mogelijk werden ezels eerder vooral voor het vlees gehouden. De tien ezels waren ritueel begraven in de nabijheid van een tombe van een anonieme farao van de nulde of eerste dynastie, zonder verdere bijgiften.

Lees alles over domesticatie op de site natuurinformatie.nl – een directe link is te vinden op nrcnext.nl/links

    • Hendrik Spiering