Ogen die spreken als Brugman

Simone van der Vlugt: Blauw water. Anthos 220 blz, € 16,95

Het is een magisch moment als Lisa op pagina 201 van Blauw water ziet hoe haar Menno bloedend op de grond ligt. Wanneer ze beseft dat hij gaat sterven ‘houden zijn ogen de hare vast.’ Menno is neergestoken door de tbs’er die Lisa en haar dochter al dagenlang gegijzeld houdt. En Lisa, die achter de tbs’er staat, moet zwijgen om haar aanwezigheid niet te verraden. Gelukkig heeft ze net als Menno sprekende ogen, zoals blijkt uit het vervolg van de passage:

‘Ik hou van je, zeggen ze [die ogen]. Al heb ik fouten gemaakt, ik heb altijd van je gehouden.

Dat weet ik. En ik ben nooit opgehouden met hopen dat je voor mij zou kiezen.

Het spijt me zo. Het spijt me zo verschrikkelijk.

Zijn ogen worden glazig.

Blijf bij me, smeekt Lisa [d.w.z. haar ogen].

Ze probeert op hem te focussen, maar hij drijft van haar weg in een mist van tranen.’

Een auteur uit de Bouquetreeks zou zich vermoedelijk schamen voor zulk proza. En het blijft niet bij dit soort kitsch. Als er in Blauw water kordate voetstappen voorkomen zijn die van een verpleegster, restaurantjes zijn gezellig dan wel rustiek en uren in bed zijn gepassioneerd. Cliché, cliché, cliché. ‘De vertrouwde klank van zijn stem is als balsem voor haar eenzame ziel.’

De nieuwste blockbuster van Simone van der Vlugt is ook in andere opzichten een raar boek. Het bestaat uit twee verhalen die alternerend worden verteld, beide met een vrouwelijke hoofdpersoon. Het hoofdverhaal is dat van Lisa en haar dochter Anouk die op een ochtend worden overvallen door een ontsnapte tbs’er met de onheilspellende naam Kreuger (waarin horrorkenners Freddy Krueger uit Nightmare on Elm Street horen doorklinken).

Voor Lisa en Anouk is er geen ontsnappen aan. Ze worden mishandeld, geïsoleerd en bedreigd en Lisa gaat noodgedwongen met Kreuger naar bed.

Het parallelle – feitelijk overbodige – verhaal is dat van Senta, die toevallig getuige is van de gijzeling en al net zo toevallig even later met haar auto een kanaal inrijdt en in coma raakt. Zodra Senta opduikt is duidelijk dat zij Lisa’s probleem moet oplossen, maar ja, die coma… Ondanks de comateuze toestand beslaat Senta’s rol het halve boek en het gaat in die helft over vrijwel niets anders dan Senta’s huwelijk met Freek en haar geheime affaire met Alexander.

Vermoedelijk is het Van der Vlugt om die romantische laag te doen, want ook in Lisa’s verhaal en zelfs in de achtergrond van de tbs’er spelen trouw, passie en bindingsproblematiek de hoofdrol. Niet dat het tot werkelijke duiding komt, al valt uit de afloop wel een heldere moraal te peuren: monogaam duurt het langst. Lisa’s hereniging met Menno geschiedt alleen in de boven aangehaalde uitgebreide dialoog tussen hun ogen. Senta en Freek daarentegen komen dankzij het louterende coma werkelijk nader tot elkaar.

Blauw water overtuigt nergens. Het gaat al mis wanneer Senta verdwaalt in de mist terwijl Lisa op vrijwel hetzelfde moment en dezelfde plek wordt overvallen bij het buiten hangen van de was. Twee effectieve filmclichés die helaas niet samengaan. En het blijft mis met een tbs’er van dienst wiens verhaalfunctie die is van het gepersonifieerde gevaar en die derhalve in de fictiewereld van Van der Vlugt geen samenhangend psychologisch profiel behoeft. ‘Er is niets tegen krankzinnigheid, als er maar systeem in zit,’ zou Van der Vlugts favoriete schrijver Gerard Reve zeggen.