Is het misdrijven tegen de menselijkheid of mensheid?

Wim Zonjee uit Alkmaar vraagt zich al een tijdje af waarom tegenwoordig vaak over menselijkheid wordt gesproken, in plaats van mensheid. ‘Meestal in verband met ‘misdrijven tegen de menselijkheid’, mailt hij. ‘Vroeger hadden we het gewoon over mensheid.’

Om heel flauw te beginnen: de vraag klopt niet. ‘Misdrijven tegen de menselijkheid’ was juist de oorspronkelijke term, terwijl de laatste jaren ook vaak ‘misdrijven tegen de mensheid’ wordt gebruikt. Drie bronnen geven meer inzicht: een artikel van NRC Handelsblad-commentator Frank Kuitenbrouwer, het NRC Stijlboek en het lemma van de Nederlandse Taalunie over de kwestie.

De officiële juridische terminologie binnen het Internationaal Recht is ‘misdrijven tegen de menselijkheid’. De term werd voor het eerst gebruikt in het handvest van het Tribunaal van Neurenberg dat stoelt op het Verdrag van Londen van 8 augustus 1945 waarin afspraken werden vastgelegd over de vervolging en bestraffing van oorlogsmisdadigers. De uitdrukking keert vervolgens in 1974 terug in het Verdrag van Straatsburg, waarin de verjaring van deze misdrijven wordt opgeheven.

Het handvest uit ’45 werd oorspronkelijk opgesteld in het Engels, Frans en Russisch. Het Engelse humanity en het Franse humanité kunnen zowel ‘menselijkheid’ als ‘mensheid’ betekenen. Ziehier de voedingsbodem voor de verwarring.

Sommigen taaldeskundigen maakten bezwaar tegen het gebruik van ‘menselijkheid’. Zij achtten het onmogelijk misdrijven tegen de ‘menselijkheid’ (menselijke natuur, mededogen, redelijkheid) te begaan. Toch zijn er ook argumenten die pleiten voor deze term, zo schrijft de Nederlandse Taalunie: ‘De misdaden worden immers niet de hele mensheid aangedaan, maar moeten gezien worden als een aantasting van de menselijke waardigheid.’

Overigens, over het woord ‘misdaden’ is ook discussie mogelijk. In Nederland is ‘misdaad’ geen officiële juridische term, ‘misdrijven’ wel. Maar omdat ‘misdaad’ een gangbaar woord is, is daar geen principieel bezwaar tegen.

Jessica van Geel

    • Jessica van Geel