Heel Frankrijk kijkt even naar Marseille

Bij de tweede ronde van de lokale verkiezingen in Frankrijk gaat het in Marseille, ’s lands meest multiculturele stad, over veel dingen, maar niet over integratie.

Betogers protesteren bij het gemeentehuis van Marseille tegen de bouw van een nieuwe vuilverbrander. Die bouw is een van de thema’s in de verkiezingsstrijd. Foto AFP Quelques dizaines de personnes manifestent, le 12 mars 2008 devant la mairie de Marseille, pour protester contre la construction initiée par la municipalité d'un incinérateur, sur un terrain du port de Fos-sur-Mer, destiné à remplacer la décharge à ciel ouvert d'Entressen. Le maire sortant UMP de Marseille Jean-Claude Gaudin, légèrement en tête au 1er tour des municipales, a annoncé la veille que ses listes étaient "ouvertes au MoDem" mais a refusé d'abandonner son projet d'incinérateur, comme l'exige le parti centriste. AFP PHOTO ANNE-CHRISTINE POUJOULAT AFP

Met joviale flair slaat burgemeester Jean-Claude Gaudin zijn glas muntthee achterover. In Bar La France, hartje Marseille, zijn de kiezers die hij zondag nodig heeft om herkozen te worden louter van Noord-Afrikaanse afkomst. De 79-jarige nummer twee van de UMP – achter president Sarkozy – weet hoe hij zijn stadsgenoten kan raken. Tamboereren op zijn plannen voor een moskee, zijn banden met de Algerijnse president Bouteflika, integratie?

Nee, het is de tram, natuurlijk. „Ze zeggen dat ik ’m expres vlak voor de verkiezingen heb geopend”, moppert Gaudin. „Maar ik kan pas een tram aanleggen als ik geld heb. Dat is het verschil met links.” Hij oogst laconiek zijn applausje, schudt handen, deelt een paar rake schouderklappen uit en hup, verder weer.

Heel Frankrijk kijkt naar Marseille deze week. De tweede stad van Frankrijk is zondag het voornaamste slagveld in de tweede ronde van de lokale verkiezingen. Rechts en links houden elkaar na de eerste ronde in evenwicht. Als Gaudin Marseille na dertien jaar verliest, is de top-drie van Franse steden, met Parijs en Lyon, in handen van centrum-links.

Maar minstens zo opvallend is de inhoud van de campagne. Marseille is arm, vast aanvoerder van alle ‘verkeerde lijstjes’, en ook de meest multiculturele stad van Frankrijk. Maar de lijstaanvoerders voeren nauwelijks strijd over zaken als culturele verhoudingen, immigratie of de plaats van de islam. Het gaat, behalve om de tram, vooral over de aanleg van een prestigieus havenfront voor toeristen en de al dan niet ecologische vuilverbrander. Rechts heeft als eerste programmapunt een ‘klimaatplan’. Links, aangevoerd door de socialist Jean-Noël Guérini (57), loopt te koop met zijn warme banden met het bedrijfsleven, dat volgens hem aangetrokken wordt door „schone, duurzame projecten die Marseille leefbaar maken”.

Als de kosmopolitische ‘bobostem’ in Marseille bestaat, moet Jeanne Laffitte die kennen. Haar boekenwinkel annex restaurant Les Arsenaulx is een trefplaats voor de intellectuele kringen in Marseille. De 65-jarige uitgeefster is sceptisch, over de politieke en sociologische ontwikkelingen in de stad, vertelt ze in haar fauteuil tussen stapels historische uitgaven over 26 eeuwen stadsgeschiedenis. Marseille is „nog altijd allereerst een stad van arme migranten”. En zo’n stad is per definitie niet open, meent ze: „Altijd staat de oudere generatie immigranten die net geïntegreerd is, klaar om de nieuwe te verwerpen.”

In Marseille wordt de samenhang tussen al die concurrerende groepen al decennia bepaald door sterke leiders, die zich niet al te veel laten vastpinnen op links en rechts. Zo is het ook met Gaudin en Guérini, zegt Laffitte. Ze zijn beiden medewerkers geweest van Gaston Defferre, burgemeester van 1953 tot 1986. Defferre was socialist, maar koos ook rechtse medewerkers. Gaudin was ooit voorman van de centrumrechtse partij UDF. Zijn macht baseerde Defferre op nauwe banden met bedrijfsleven, zoals Guérini nu, en op een obsessie met populariteit – zoals Gaudin, zegt Laffitte, die zelf jaren links wethouder was. De slag die links en rechts nu leveren gaat niet om ideeën, maar om groepen.

Die wordt gevoerd in theehuizen zoals Café Mourad. Karim Bendjelloul (44), een Fransman van Algerijnse afkomst, lurkt tevreden aan zijn hete glas. „We zijn belangrijk geworden”, constateert Bendjelloul nuchter. „Vroeger zag je nooit een politicus in het theehuis, nu komen ze allemaal.”

Bendjelloul, eigenaar van een hotel aan de oude haven, heeft een vereniging opgericht voor winkeliers in het centrum. In de praktijk is dat een club van immigranten, in deze levendige wijk van smalle straten rond de Vieux Port – die op het oog net zo goed in Noord-Afrika had kunnen liggen. Je zou kunnen zeggen dat hij aan integratie werkt, maar dat woord is „taboe” in Marseille, zegt Bendjelloul. „Het zegt ook niets. Kijk om je heen: zie je één autochtoon?”

Hij had Gaudin al op de thee, nu zit hij tegenover Patrick Mennucci (52), vorig jaar de organisator van de presidentscampagne van Ségolène Royal en nu van die van Guérini. Mennucci wil nu burgemeester van het centrum van Marseille te worden- een van de sleutelarrondissementen voor een linkse overwinning in de stad.

Hij drinkt zijn muntthee met dezelfde zwier als Gaudin. Hij vertelt de mannen dat hij het ‘echte leven’ kent: vijftien lang is hij garagehouder geweest, al is dat alweer lang geleden. „Toen ze Algerijnse visa invoerden, verloor ik zo een vijfde van mijn klanten.”

Dan vertelt hij dat er hoge steun komt vanavond: Gérard Collomb, de burgemeester van Lyon die vorige week al in de eerste ronde glorieus gekozen werd, met steun van het centrum. „Een model voor mij.” Collomb vindt hij een moderne sociaal-democraat met „oog voor het bedrijfsleven, internationale netwerken en veel nadruk op debat met kiezers”.

Hup weer verder, de straat op. Zo moet het in Marseille ook. Het regent ‘salaam’s’ en ‘inshallah’s’ – de campagne wordt hier ook in het Arabisch gevoerd. Maar niet alles is even bespreekbaar, blijkt als een Berberse tapijthandelaar vraagt of links de bouw van een grote moskee wil garanderen, net als Gaudin. „U kunt toch al naar de moskee? Er zijn overal moskeeën”, bromt Mennucci eerst. Dan, verzoenend: „Die moskee komt er wel, maar zoals Gaudin het wil betalen, dat werkt niet. We moeten helemaal opnieuw beginnen!”

    • René Moerland