Een politiek incorrect hoorspel als tomtom

Het eerste virtuele hoorspel is morgen in Rotterdam.

Het decor is de multi-etnische Afrikaanderwijk.

Wijkgeschiedenis in beeld en geluid, via een handcomputer en satellietnavigatie. Foto Walter Herfst Rotterdam, 13 maart 2008 Deelnemers met in de hand de "Afrikaander Tapes".Een overzicht van het leven in een multiculturele wijk bezien door de ogen van een jonge ambitieuze schrijver. Met behulp van de handcomputer (PDA en GPS) volg je de voetsporen en ontdek je de plekken waar de schrijver Farid Boukakar zich door liet inspireren. Foto: Walter Herfst Herfst, Walter

Lachend wijst hij op de naamplaat op de deur van Cronjéstraat 1: H.B. Scheuerman & Zn – Kerkorgelbouw. „Die bevoorraadt de gehele Bible Belt, maar staat uitgerekend hier”, zegt Dick de Ruijter. Wie had dat gedacht, in de Rotterdamse arbeidersbuurt waar de islam met afstand de grootste religie is?

Het is een van vele weetjes, die verwerkt zijn in het virtuele hoorspel De Afrikaander Tapes. Het spel voert bezoekers met behulp van een handcomputer en een koptelefoon door een van de meest fascinerende buurten van Rotterdam, de multi-etnische Afrikaanderwijk. Dankzij een gps-verbinding (satellietnavigatie) wordt de gebruiker geïnformeerd over de plek waar hij zich op dat moment bevindt. Dat gebeurt met zowel beeld als geluid. En, vooral, op basis van verhalen van de merendeels autochtone bewoners van de wijk, die bijna 10.000 inwoners (84 procent migranten) telt. Verhalen over de veranderingen in hun levens, over de worsteling tussen traditie en moderniteit, en over de sociale samenhang.

De Ruijter (52) is initiatiefnemer van De Afrikaander Tapes. Als sociaal-psycholoog schreef hij twee jaar geleden samen met onder anderen cultuursocioloog Gabriël van den Brink een indringende multi-etnische verkenning van Rotterdam, getiteld Culturele Contrasten. Het interactieve gps-verhaal, net als het boek gebaseerd op honderden straatinterviews en bronnenonderzoek, kan beschouwd worden als het vervolg.

Hoewel fictie en realiteit soms door elkaar lopen, is het virtuele hoorspel ook een stille aanklacht tegen het huidige integratiebeleid in Nederland. Dat, zo stelt De Ruijter, blinkt uit door „een soms stuitend gebrek aan begrip en culturele verdieping”, met als gevolg dat de segregatie slechts wordt bevorderd. „Verschillen worden nog altijd grotendeels bekeken en verklaard vanuit een economische invalshoek. De praktijk wijst echter uit dat dat een achterhaald idee is. Het it’s the economy, stupid zou je zo langzamerhand moeten vervangen door it’s the culture, stupid.’’

Om zijn stelling te onderbouwen, hoeft De Ruijter maar te verwijzen naar de alledaagse werkelijkheid in de Afrikaanderwijk. Neem de anekdote over het marktrestaurant ’t Gemaal aan de Pretorialaan, dat afgelopen najaar de deuren moest sluiten wegens financiële en organisatorische problemen. Op zangerige toon vertelt gids en acteur Mimoun Ouled Radi – onder meer bekend van de film Shouf Shouf Habibi – het verhaal van een van de geanonimiseerde ondervraagden, die op een dag aanschuift in wat bij de opening ‘het informele stadhuis van Rotterdam’ werd genoemd.

Daar bestelt hij als vroom moslim een schaaltje met halal vlees. Als hij zijn bestelling krijgt voorgeschoteld, ziet hij tot zijn schrik dat op zijn bord ook een Italiaanse varkensworst ligt. Als hij de ober daarop aanspreekt, krijgt hij het antwoord: „Voor die enkele islamiet die hier komt, hoeven we het niet te doen.”

De Ruijter kan een grijns niet onderdrukken als hij het verhaal uit de doeken doet. „De bediening is dan weliswaar gekleurd, het management is wit, en die bepalen de koers. Als je niet begrijpt dat verreweg de meeste moslims zeer streng in de leer zijn als het om hun voedselkeuze gaat, dan graaf je als ondernemer in deze wijk je graf.”

Met de politiek incorrecte Afrikaander Tapes hoopt De Ruijter vooral ogen te openen. Vandaar ook de anekdote over de strenggelovige moslimvader, die in zijn eigen huiskamer voorgaat in het gebed. Na afloop, als hij nog knielend op de grond zit, springen zijn kinderen op zijn rug om paardje te rijden. De Ruijter noemt het „een schoolvoorbeeld van het samenvloeien van twee werelden: de orthodoxe islam en oer-Hollandse kinderpret”.

Vanaf morgen kan het publiek (kosten 5 euro per persoon) kennismaken met de atypische stadstour, die begint bij de bibliotheek aan het befaamde Afrikaanderplein, waar bijna honderd jaar geleden voetbalclub Feyenoord zijn wedstrijden speelde. De interactieve rondrit duurt tachtig minuten. Het project loopt een jaar, kost 300.000 euro en is financieel mogelijk gemaakt door vier culturele instellingen, waaronder het Historisch Museum Rotterdam. Eind april krijgt het project een vervolg in Den Haag met de ‘Transvaal Tapes’.

Lees meer over ‘De Afrikaander Tapes’ en 'De Transvaal Tapes’: www.detapes.nl