Dwars door het innerlijk

Marco Kunst Foto Querido Querido

Marco Kunst: Isa’s Droom. Querido, 303 blz. €14,95

Het wachten duurde lang. Waar bleef ‘de nieuwe Marco Kunst’? Waar bleef de opvolger van Gewist (2004),de opmerkelijke en voor Nederland gedurfde sciencefiction waarmee Kunst als jeugdboekenauteur debuteerde en waarvoor hij afgelopen najaar het Charlotte Köhler Stipendium ontving?

Vier jaar boekenstilte doet een writer’s block vermoeden. Ten onrechte, zo blijkt. Het kostte Kunst een jaar om de exotische fantasiewereld te construeren waarin zijn nieuweling Isa’s droom zich afspeelt. In een interview in Meander licht hij toe waarom: ‘Het boek speelt zich af in “Het Binnenland”: een eiland als een volledig metaforisch gebied, dat Isa’s innerlijk, haar psyche verbeeldt. Hoofdpersoon Isa raakt in coma en komt in dit Binnenland terecht. Deze constructie bleek aanvankelijk zeer complex – het kostte me veel tijd om de beschrijving ervan kloppend en helder te krijgen’.

Hier spreekt een waardig volgeling van schrijvers als Ursula Le Guin, Philip Pullman en Tonke Dragt: Een auteur die fantasy serieus neemt. Die weet dat een volkomen denkbeeldige samenleving aan regels is gebonden en nauwgezet moet worden geconstrueerd. Alle imaginaire feiten en daaruit voortkomende metaforen moeten kloppen. Anders verliest het verhaal zijn samenhang, logica en geloofwaardigheid.

Wanneer de 16-jarige Isa na een mislukte Idols-achtige auditie achteloos slaappillen inneemt en in coma raakt, drijf je moeiteloos met haar mee op Kunsts poëtische kronkelige woordenstroom: ‘Vreemd water, maar ook vertrouwd en troostend. Koel, kristalhelder water dat als een vrolijke optocht door de bedding van een zonovergoten riviertje trok. Het water zong en buitelde en Isa buitelde mee.[…] Waar naartoe?Wat doet het ertoe?’.

De eerste vraag wordt gelukkig niet direct beantwoord. Kunst maakt slim gebruik van de raadselachtige status van de geest in coma. Eerst is Isa ervan overtuigd dat ze slaapt en droomt. Dan denkt ze, bij het treffen van haar verongelukte broer Seb dat ze in het dodenrijk is en gek geworden is. Ze is geloofwaardig in haar totale verwarring. ‘De wereld is weg, de werkelijkheid is weg, alles is weg’.

Geleidelijk aan leert ze hoe haar ‘geesteswereld’ eruit ziet: Een blauwdruk van Sigmund Freuds eivormige schets van de structuur van de menselijke geest, met een klinkende topografie. ‘Het Innerlijk Oog’ (‘waarnemingszee’), de ‘Motorische Jungle’, ‘Bovenikse Bergen’, ‘Drongeland’, ‘Obsessivië’ en de door een dam geblokkeerde ‘Levensstroom’, maken Binnenland tot een fascinerend eiland.

Bovengenoemde dam – schuldig aan uitdroging van Binnenland – is de motor van het grootse avontuur en de reden van Isa’s queeste, die haar tot diep in Drongeland voert om de ultieme confrontatie met ‘de wezens van de nacht’ aan te gaan. Ze kan pas naar ‘huis’ als de dam is vernietigd en ‘de Kringloop’ hersteld. Vraag is alleen wie daarin als eerste zal slagen: Isa, of Alysha, haar ‘ziekelijke Obsessie’, haar ‘hersenschim’. Een heftige (twee)strijd volgt.

Mooi is hoe Kunst middels woorden consequent speelt met ‘echt, niet-echt’. Alles is beeld in Binnenwereld. Tegelijkertijd kan Isa Binnenwereld niet uitvlakken. Ze beademt de beelden die zodoende uitgroeien tot levensechte personages als Seb, een ‘Nagedachtenis’, kleine Ies, een ‘jong Zelfbeeldje’ en Sentirus, de zintuiglijke visser van het Innerlijk Oog. Allemaal zitten ze in hetzelfde ‘metaforische schuitje’.

Soms is Isa’s droom wat bedacht en soms legt Kunst te veel uit. Maar de ontroerende karakters, geweldige (taal)vondsten, mythologische verwijzingen, beeldende landschapsbeschrijvingen en de dwingende voortstuwing naar de plot doen deze kleine tekortkomingen teniet. Zelden heb ik zo oorspronkelijk de moeizame zoektocht naar authenticiteit verbeeld gezien. Het was het wachten waard.

    • Mirjam Noorduijn