Het wordt steeds gezelliger in Brussel

Tijdens de EU-top in Brussel, vandaag en morgen, gaat het ook over wie de nieuwe president wordt.

De banencarrousel is in volle gang.

Illustratie Ruben L. Oppenheimer Oppenheimer, Ruben L.

Het poseren voor de foto is nu al ingewikkeld. Vandaag moeten ze weer op een rijtje gaan staan, alle Europese staatshoofden, bij de EU-top in Brussel. Kunnen Sarkozy en Brown en Merkel in het midden? Maar waar zet je dan de premier van Slovenië, de huidige voorzitter van de top?

Eind dit jaar komt er ook nog een president van Europa bij. De man (of vrouw natuurlijk) die de vier jaarlijkse Europese topbijeenkomsten zal voorzitten en voortaan de Europese Unie zal vertegenwoordigen.

De beslissing valt pas eind dit jaar, maar steeds weer duiken er namen op van kandidaten. En vandaag en morgen, bij de top in Brussel, zal het circuit voor nieuwe geruchten zorgen. Het gaat daarbij vooral over de vraag: welke mix past het best?

Dan is het bijvoorbeeld geen toeval meer dat Tony Blair de laatste tijd vaak Frans spreekt. Bijvoorbeeld voor een interview op radiozender Europe 1. Niks bijzonders, verklaarde hij daarna in een ander vraaggesprek. Hij had zijn Frans altijd goed bijgehouden. „Je pikt aardig wat op tijdens bijeenkomsten”, zei Blair. „Dat was heel nuttig voor me. Er zijn een heleboel leiders met wie ik Frans spreek.”

Het heeft er alle schijn van dat Blair zich warmloopt voor een nieuwe functie in Brussel waarbij kennis van de Franse taal nuttig is: ‘president’ van Europa. Blairs naam wordt daarvoor de laatste weken vaak genoemd, in positieve én in negatieve zin. De Franse president Nicolas Sarkozy gaf ‘mon ami Tony’ alvast zijn steun. Maar op internet begon onlangs een campagne tegen zijn mogelijke kandidatuur (stopblair.eu). De Britse oud-premier heeft nog niet publiekelijk gezegd of hij wel wil.

Het aanbod van topvacatures in Brussel is groter dan ooit. Als gevolg van het nieuwe EU-verdrag komt er een vaste voorzitter of president van de Europese Raad – de baan waarvoor Blair genoemd wordt – en een ‘hoge vertegenwoordiger’ voor buitenlands beleid, ook wel aangeduid als Europese minister van Buitenlandse Zaken. En er komen volgend jaar twee bestaande functies vrij: het voorzitterschap van de Europese Commissie (nu de Portugees José Manuel Barroso) en het voorzitterschap van het Europees Parlement (de Duitser Hans-Gert Pöttering).

De banencarrousel is belangrijk, denken deskundigen, omdat veel zaken in het nieuwe EU-verdrag niet zijn geregeld. Zo is de functieomschrijving van de Raadsvoorzitter „een wit vel papier”, zegt Antonio Missiroli van de denktank European Policy Centre.

De verhouding tussen Commissie, Parlement en Raad verandert door het nieuwe verdrag. Maar hoe, dat zal in belangrijke mate afhangen van de wijze waarop de functies straks worden ingevuld. Van de personen dus.

De nieuwe Raadsvoorzitter moet de toppen van regeringsleiders – meestal vier per jaar – voorzitten. Verder krijgt hij de opdracht Europa te vertegenwoordigen „op zijn niveau”. Maar wat is dat, vraagt Missiroli zich af.

Als er nu bijvoorbeeld een EU-Ruslandtop plaatsvindt, dan staat de Commissie-voorzitter op de foto. Dat blijft zo, verwacht Missiroli. De nieuwe Raadsvoorzitter, zegt hij, zal natuurlijk ook willen komen. Maar het wordt nog ingewikkelder: het huidige systeem waarbij een land een half jaar lang EU-voorzitter is, blijft óók bestaan. Stel dat Frankrijk aan de beurt is, dan wil president Sarkozy natuurlijk ook op de foto. „Het wordt straks druk”, zegt Missiroli.

Sommige landen dringen er nu op aan eerst de functie van de nieuwe EU-president af te bakenen, alvorens over namen te praten. Dat zal misschien ook wel gebeuren, maar veel belang moet daar aan niet worden gehecht, zegt een diplomaat. „De vijver waaruit je kunt vissen is niet zo groot.”

Hoewel het nergens zwart op wit staat, gaat iedereen ervan uit dat de EU-leiders iemand uit hun midden zullen kiezen: een (oud-)premier of president.

Er zijn nogal wat argumenten die tegen Blair pleiten: hij komt uit een land dat de gemeenschappelijke munt, de euro, niet gebruikt. Groot-Brittannië behoort ook niet tot de Schengenlanden die hun onderlinge grenzen hebben afgeschaft.

Bovendien zijn kleine landen, als Nederland, traditioneel niet enthousiast over voorzitters uit grote landen. Die hebben immers al genoeg macht.

De race lijkt nu begonnen, maar duurt nog lang: besluiten worden pas aan het einde van dit jaar verwacht. Een regeringsleider die nadenkt over de baan, zal dat niet te snel laten weten aan zijn diplomatieke dienst, zegt een Brusselse diplomaat. „Dan weet meteen iedereen het.” Bovendien wil iedereen voorkomen dat de indruk ontstaat dat de „baantjes” al worden verdeeld terwijl het nieuwe EU-verdrag door de meeste landen nog moet worden geratificeerd.

De verwachting is dat de verschillende functies worden gemixt, waarbij zoveel mogelijk partijen tevreden gesteld worden. Kleine en grote landen. Oude en nieuwe lidstaten. Christen-democraten, sociaal-democraten én liberalen. Noord- en Zuid-Europa.

Dat zal lastig worden, zeker als Commissie-voorzitter José Manuel Barroso, van christen-democratische huize, voor een tweede termijn gaat. Moet de Raadsvoorzitter dan een sociaal-democraat worden? En Brussel fluistert dat Barroso zelf misschien wel Raadsvoorzitter wil worden. Schuift zijn vicevoorzitter, de Zweedse sociaal-democrate Margot Wallström, dan door?

Liberalen als de Belgische premier Guy Verhofstadt of de Britse europarlementariër Graham Watson worden genoemd voor het voorzitterschap van het Europees Parlement. Maar of de christen- en sociaal-democraten, die deze post plegen te verdelen, daar ruimte voor maken, valt te bezien.

Vier topfuncties in korte tijd, het is een Europese stoelendans zonder precedent. Maar Brusselse insiders verwachten dat het spel nog verder zal worden uitgebreid. Hebben de zuidelijke landen onlangs niet al wat gekregen toen de Spaanse oud-premier Felipe González werd benoemd tot voorzitter van een denkgroep voor de toekomstige uitdagingen van de EU? Dan zitten er eigenlijk vijf functies in „het mandje”, zoals een diplomaat het noemt. En moet de NAVO volgend jaar niet óók een nieuwe secretaris-generaal krijgen? „De vraag is: waar trek je de grens? Bij Europese functies?”

Het verleden leert één belangrijke les: de winnaar is vaak degene die de minste weerstand oproept. „Het is moeilijk een hoge functie in de wacht te slepen met een sterk profiel”, zegt de Gentse politicoloog Hendrik Vos. „Je hebt dan voorstanders, maar zeker ook tegenstanders.”

Met als het gevolg dat er op het laatste moment wordt gekozen voor een compromisfiguur. „Barroso kwam tot kort voor zijn benoeming op geen enkel lijstje voor, behalve de lijstjes waarop iederéén stond”, zegt Vos.

Barroso voldeed aan een wens van Parijs: hij sprak Frans. Dat doet Blair alvast. Maar van hem kan niet worden gezegd wat werd opgemerkt over Barroso na zijn benoeming: dat hij niet zo’n sterke persoonlijkheid heeft en dus niet te lastig is voor regeringen.

„Weet je wat de Franse premier Clemanceau ooit gezegd zou hebben toen hem werd gevraagd wie hij als president van de republiek wilde hebben”, vraagt Antonio Missiroli? „Hij zei: Je vote pour le plus bête – ik stem op de domste.”

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

Brussel

In het kader bij het stuk Het wordt steeds gezelliger in Brussel (13 maart, pag. 4 en 5) staat dat er vier jaarlijkse EU- toppen zijn. Het zijn er minimaal twee en in praktijk vaak drie. Aanwezig zijn niet de staatshoofden, maar de regeringsleiders en een enkel staatshoofd.

    • Jeroen van der Kris