De politiek is de eigen les nu al vergeten

Druk vernieuwingen in het onderwijs niet door, zei de commissie-Dijsselbloem nog maar een maand geleden.

Wat gebeurt nu met gratis schoolboeken? Een analyse.

De beslissing over de invoering van gratis schoolboeken is eigenlijk niet deze week gevallen, maar al op 30 september 2006. Op die dag namen CDA en PvdA dit streven op in hun verkiezingsprogramma. Nu deze coalitiepartijen van alle kanten kritiek krijgen, zeggen ze dat ze hun belofte aan de kiezer moeten waarmaken. Gratis schoolboeken staan immers in het coalitieakkoord.

Nog maar een maand geleden presenteerde Tweede Kamerlid Jeroen Dijsselbloem (PvdA) het rapport over onderwijsvernieuwingen dat aan elke discussie een einde moest maken. Wat zei hij ook alweer over regeerakkoorden? Het bereiken van politieke doorbraken woog in de jaren negentig „zwaarder dan het betrekken van het onderwijs bij de vormgeving van de onderwijsvernieuwing”.

Dijsselbloem lijkt alweer vergeten. Aanvankelijk waren de geluiden over gratis schoolboeken overwegend positief. Daar kwam een eind aan toen overheid en scholen zich realiseerden dat Europa voorschrijft dat de boeken Europees moeten worden aanbesteed. Omdat elke leverancier daarbij een even grote kans moet krijgen, lijkt het er nu op dat leraren niet meer zelf hun boeken mogen uitkiezen.

Dijsselbloem is geen onderwijswoordvoerder. Zijn partij heeft vóór gratis schoolboeken gestemd. Tofik Dibi (GroenLinks), lid van de commissie-Dijsselbloem, is dat wél. In het Kamerdebat haalde Dibi een lijstje met aanbevelingen uit het rapport-Dijsselbloem aan. Toekomstige onderwijsvernieuwingen moeten gebaseerd zijn op een heldere, wetenschappelijke probleemanalyse. De noodzaak van overheidsingrijpen moet zijn aangetoond. Er moeten alternatieve oplossingen zijn overwogen. En er moet voldoende draagvlak, geld, expertise en tijd zijn.

Voldoen de gratis boeken aan deze criteria? Dibi citeerde de Raad van State, die zei dat onduidelijk is welk probleem de gratis boeken moeten oplossen, dat de noodzaak van overheidsinterventie niet is aangetoond en dat het wetsvoorstel te vrijgevig is. Scholen klagen over een gebrek aan tijd, geld en expertise. En vrijwel alle betrokkenen in het onderwijs zijn tegen. Op de ouders na, want die zien graag een douceurtje tegemoet.

Wat zeggen de voorstanders? Dat het debat over ‘Dijsselbloem’ nog moet worden gevoerd, dat ze daar niet op vooruit kunnen lopen. Dat de gratis schoolboeken geen onderwijsvernieuwing zijn, dus dat de criteria van Dijsselbloem niet van toepassing zijn.

VVD, PVV en D66 zijn mordicus tegen gratis schoolboeken. Zij vinden dat de overheid betere dingen kan doen met de 210 miljoen euro die het plan elk jaar kost. In de derde debattermijn van de Kamer dat gisteravond tegen middernacht zou plaatsvinden, is het enig discussiepunt nog de keuzevrijheid van de leraar. Staatssecretaris Van Bijsterveldt (Onderwijs, CDA) heeft toegezegd dat scholen „tot op het ISBN-nummer” zelf mogen zeggen welke boeken ze willen, als ze maar op de juiste wijze aanbesteden. Juristen daarentegen hebben er op gewezen dat deze stelling pertinent in strijd is met de bedoelingen van het Europees aanbesteden.

In april vergadert de Kamer over ‘Dijsselbloem’. Een volgende vernieuwing dient zich al aan: de volledige invoering van het competentiegerichte leren in het mbo, per 2010. De vraag is of dat aan Dijsselbloems criteria voldoet.

Weer een onbezonnen vernieuwing?: nrc.nl/discussie

    • Derk Walters