Cassini-sonde maakt duikvlucht langs ijzige maan

De onbemande ruimtesonde Cassini heeft zijn riskante manoeuvre langs de Saturnusmaan Enceladus, gisterenmiddag, doorstaan. Vannacht om drie uur stroomden op aarde de eerste meetgegevens binnen van de ‘duik’ die de Cassini maakte naar het maanoppervlak, zo maakte de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA bekend. Uit de stroom meetgegevens moeten astronomen en ruimtevaartingenieurs nu afleiden of de Cassini het maanoppervlak inderdaad tot een schamele 50 kilometer genaderd is, zoals de bedoeling was.

De interesse in de voorheen onopvallende maan Enceladus werd drie jaar geleden door eerdere Cassini-opnames aangewakkerd. De ijsmaan, op ruim een miljard kilometer van de aarde en met een diameter van maar 500 kilometer, bleek op zijn zuidpool een intrigerend ‘tijgerpatroon’ te hebben. Het bestaat uit breuklijnen in het ijsoppervlak, waaruit op verschillende plaatsen geisers omhoogkomen. Zij spuwen waterdamp, methaan, kooldioxide, stikstof en stofdeeltjes duizenden kilometers ver de ruimte in en hullen de maan in een druppelvormige atmosfeer.

De manoeuvre gisteren was bedoeld om langs de rand van een van die geiserpluimen te scheren en met de spectrometers en andere meetapparatuur aan boord de precieze samenstelling daarvan in kaart te brengen. Dat moet verhelderen hoe de geisers ontstaan. Er zijn daarvoor verschillende theorieën in omloop. Volgens één theorie zou warmte vrijkomen door getijdenwerking en wrijving rond de breuklijnen, en wellicht ook door een restje radioactiviteit in de kern van de maan. Onder het ijs zou daardoor een reservoir van warm water ontstaan waarin de druk oploopt. Een andere theorie zegt dat ijs en gas samengeperst zitten in netachtige structuren in het maanoppervlak, die openbarsten onder druk van de bewegende breuklijnen.

De Cassini naderde het maanoppervlak het dichtst bij de evenaar, en passeerde daarna de zuidpool op 190 kilometer hoogte – op veilige afstand van grotere stof- en ijsdeeltjes die schade zouden kunnen aanrichten.

In 1981 probeerde de Voyager 2 voor het eerst om de ijsmaan van dichtbij in kaart te brengen. Maar toen haperde het platform met meetapparatuur en camera’s.