Volksheld Kroatië voor de rechter

Het Joegoslaviëtribunaal begon met de berechting van de belangrijkste Kroatische verdachte.

Ex-generaal Ante Gotovina was in eigen land volksheld.

Gotovina Foto AP (FILES) This file pictured taken on August 5, 2000 shows Croatian fugitive general Ante Gotovina in Zagreb. The war crimes trial of Croatian general Ante Gotovina, accused of leading a 1995 military offensive that pushed 200,000 Serbs out of Croatia opened in The Hague on March 11, 2008. "This trial arises from of the forcible elimination of Serbs from Croatia's Krajina region and the destruction of their community in August 1995," prosecutor Alan Tieger said. AFP PHOTO FILES AFP

Ante Gotovina, van nationale held tot nationale lastpost. Gisteren begon voor het Joegoslaviëtribunaal het proces tegen de 52-jarige Gotovina, de belangrijkste Kroatische verdachte die voor het VN-hof terecht staat.

In 1995 leidde de Kroatische ex-generaal de operatie Storm, waarbij 150.000 Serviërs uit de door Kroatische Serviërs uitgeroepen ‘Republiek Krajina’ werden gejaagd. Tien jaar later werd hij met een vals paspoort aangehouden in een restaurant op de Canarische eilanden. Sindsdien zit hij in het VN-cellencomplex van de Scheveningse gevangenis in afwachting van zijn proces.

In december 2005 was de opluchting groot over het nieuws dat op Tenerife de nummer drie op de opsporingslijst van het Joegoslaviëtribunaal was opgepakt. Vier jaar lang – vanaf de publicatie van de aanklacht in de zomer van 2001 en daarop volgend Gotovina’s onderduiken – heeft de ‘zaak-Gotovina’ als een zwaard van Damocles boven Kroatië en Kroatië’s toetreding tot de Europese Unie gehangen. De nationale held uit 1995 hield vier jaar lang zijn land in gijzeling, want samenwerking met het Joegoslaviëtribunaal was een absolute voorwaarde voor toetreding tot de EU.

Kroatië moest Gotovina arresteren en uitleveren. Jarenlang hielden de opeenvolgende regeringen in Zagreb vol Gotovina niet te kunnen vinden omdat hij niet in Kroatië zou zijn. Steeds doken nieuwe schuilplekken op. Zuid-Frankrijk bijvoorbeeld, met dank aan zijn oude vrienden uit het Vreemdelingenlegioen.

Of Herzegovina, dankzij zijn strijdmakkers uit de oorlogen in Bosnië (1992-1995) en Kroatië (1991-1995). En voortdurend ‘smeekten’ de Kroatische leiders Gotovina om zich vrijwillig te melden.

De machthebbers in Zagreb werden nooit geloofd dat ze Gotovina niet konden vinden. De ex-generaal was erg populair in eigen land, hij had rijke vrienden die hem beschermden, in het zakenleven en binnen staatsinstanties, zoals de Kroatische geheime dienst.

Keer op keer constateerde Carla Del Ponte, hoofdaanklager van het Joegoslaviëtribunaal, dat Kroatië in gebreke bleef. „Eindelijk”, zo zei premier Ivo Sanader bij Gotovina’s arrestatie, was duidelijk dat Kroatië „niet heeft gelogen” toen het keer op keer verzekerde dat Gotovina zich niet in Kroatië bevond en dus door de Kroaten niet kon worden opgepakt.

Gotovina staat terecht met kolonel Iva Cermak (58) en kolonel Mladen Markac (52). Zij zijn, volgens de aanklacht, verantwoordelijk voor de grootste etnische zuivering onder Kroatische Serviërs tijdens de Kroatische oorlog. Op 4 augustus 1995 begon het Kroatische leger met een grootscheepse aanval op de ‘Republiek Krajina’. Binnen enkele dagen was het gebied veroverd en werden de Serviërs verdreven. De Kroatische strijdkrachten begonnen een terreurcampagne om achtergebleven Serviërs alsnog weg te krijgen, met moorden, brandstichting, plundering en bedreiging. Zeker 150 Krajina-Serviërs werden vermoord.

De aanklacht omvat misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden, onder meer moord, deportatie, etnische vervolging, vernieling van steden en dorpen en plundering. Gotovina was de hoogste commandant van Operatie Storm. Gotovina, Cermak en Markac hebben tijdens hun eerste voorgeleidingen verklaard onschuldig te zijn.

    • Cees Banning