Terrorisme? Nee, klimaatverandering

Ernstige klimaatproblemen komen in de komende decennia op de mensheid af.

Europa moet volgens Javier Solana zijn defensie afstemmen op die dreiging.

Klimaatverandering leidt op Groenland tot het smelten van ijsbergen en wereldwijd tot spanningen. Foto AP FILE -- A section of the ice sheet covering much of Greenland is seen in this Aug. 18, 2005 aerial file photo. Scientists say the ice is thinning and blame global warming, predicting a 3-foot rise in ocean levels by the end of the century through a combination of thermal expansion of the water and melting of polar ice. (AP Photo/John McConnico, File) Associated Press

Er komt ruzie over de Noordpool, voorspelt EU-buitenlandcoördinator Javier Solana. Want van wie zijn de olie-, gas- en visvoorraden die toegankelijk worden als het poolijs smelt? Wie daar het eerst zijn vlag plant, zoals Rusland al heeft gedaan?

In 2020, zegt Solana ook, zullen er „miljoenen migranten” zijn, op zoek naar gebieden waar genoeg water en vruchtbare grond is. Ook daar komen conflicten van, tussen etnische en religieuze groepen – of wellicht oorlog.

Jarenlang gold terrorisme als een van de belangrijkste bedreigingen voor de Europese veiligheid. Solana schreef daar in 2003 een rapport over dat door de Europese regeringsleiders werd overgenomen. Terreurdreiging had de plaats ingenomen van „grootschalige agressie” tegen een van de lidstaten. Die tijd was voorbij.

Eind deze week komt Solana, samen met eurocommissaris Benita Ferrero-Waldner (Buitenlandse Betrekkingen), met een rapport over een nieuwe dreiging: klimaatverandering. Aanstaande donderdag praten de Europese regeringsleiders erover tijdens de EU-top in Brussel.

Klimaatverandering, schrijft Solana in een samenvatting van het rapport, leidt niet alleen tot humanitaire rampen, maar ook tot onrust en conflicten – en dat zal Europa dwingen om fors te investeren in zijn defensie. Er is „dringend actie” nodig, vindt Solana, om de belangen van Europa te beschermen. Het zal niet genoeg zijn dat de CO2-uitstoot flink wordt verminderd, zoals de Europese lidstaten al hebben afgesproken. De „internationale dreiging” van klimaatverandering moet bepalend worden voor het Europese veiligheidsbeleid. Solana noemt conflictpreventie, crisismanagement en het vermogen snel te reageren op rampen.

Afrika is volgens Solana zeer kwetsbaar voor de risico’s van klimaatverandering, door de „vele spanningen” daar en het geringe vermogen van landen in Afrika zich aan te passen aan veranderde omstandigheden. In Noord-Afrika en de Sahel dreigt 75 procent van de landbouw, die afhankelijk is van regen, verloren te gaan. In de Nijldelta stijgt het water juist. Dat kan tot 2050 gevolgen hebben voor vijf miljoen mensen.

In het Midden-Oosten voorziet Solana een strijd om water. Ongeveer tweederde van de staten in de Arabische wereld is afhankelijk van water dat uit een ander land komt. Bestaande spanningen zullen daarom „vrijwel zeker” toenemen. In de loop van deze eeuw zal het aanbod van water in Israël mogelijk met 60 procent afnemen. Ook Turkije, Irak, Syrië en Saoedi-Arabië krijgen problemen met hun watervoorziening.

In Zuid-Azië zijn de cijfers helemaal duizelingwekkend. Door de stijging van de zeespiegel loopt de woonomgeving gevaar van mensen die binnen een afstand van zestig kilometer tot de kust wonen. Dat is 40 procent van de bevolking van Azië: bijna twee miljard mensen.

De feiten zijn misschien niet allemaal nieuw. Maar zo opgesomd maken ze wel indruk. En dat is ook de bedoeling. Een EU-diplomaat die heeft meegewerkt aan het stuk en niet met zijn naam in de krant wil omdat regeringsleiders het officieel pas donderdag krijgen, zegt: „Het is belangrijk dat we een bewustwording op gang brengen. Klimaatverandering is een probleem voor de veiligheid. Het kan de intensiteit van bedreigingen vermenigvuldigen.”

Wat moet Europa volgens Solana doen? Daarover is hij niet erg concreet. Hij pleit voor meer onderzoek, meer beleid, internationaal overleg. Europa moet de wereld het goede voorbeeld geven door de uitstoot van het CO2 te verminderen. Maar daarmee zijn we er niet, waarschuwt hij. „Zelfs als we vandaag het licht uitdoen, voelen we in de toekomst nog de gevolgen van het verleden.”

Lees een opinieartikel van Solana via nrcnext.nl/links