Heer van stand versus zoekende outsider

Na de publiekelijk uitgevochten vete tussen Mark Rutte en Rita Verdonk wil de VVD elke schijn van verdeeldheid vermijden. Zelfs als twee kandidaten strijden om één functie.

Ivo Opstelten bij een partijbijeenkomst in Aerdenhout, vorige week. Foto’s Roel Rozenburg Aerdenhout: 5.3.2008 VVD partijavond met de twee kandidaat voorzitter Hoes en Opstelten. © foto Roel Rozenburg politieke partijen VVD Ivo Opstelten Rozenburg, Roel

Wie wordt het: de burgemeester uit de grote stad, of de gedeputeerde uit de provincie? De zelfverzekerde heer van stand die graag informeel overleg pleegt met de partijtop, of de zoekende outsider die zegt liever naar gewone partijleden te luisteren?

Vanaf vandaag kunnen de 36.632 mensen die op 1 januari van dit jaar geregistreerd stonden als lid van de VVD hun stem uitbrengen over hun nieuwe partijvoorzitter. Per telefoon, per e-mail, of gewoon per post: op verzoek van het laatste partijcongres werd ook de ouderwetse gang naar de brievenbus in ere hersteld. Tegenover elkaar staan Ivo Opstelten en Onno Hoes, die elkaar de afgelopen weken ontmoetten op een reeks debatavonden die geen debatavonden maar ‘bijeenkomsten’ heetten. Een vondst van het partijbureau: de wond van de publiekelijk uitgevochten strijd tussen Mark Rutte en Rita Verdonk is bij de VVD nog zo vers dat men liever elke schijn van verdeeldheid vermijdt. Ook als er gewoon vóór de een en tegen de ander gekozen moet worden.

Voor de leden was dat soms verwarrend. „Ik hoor alleen maar overeenkomsten tussen u”, zei vorige week woensdagavond een man in de aula van het Montessori College in Aerdenhout, waar Hoes en Opstelten zich in dezelfde maatpakken en in dezelfde lichaamshouding – de microfoon losjes in de rechterhand – voorstelden aan zo’n zeventig lokale VVD’ers. „Hoe weet ik nu op wie ik moet stemmen?” vroeg de man.

Zowel Hoes als Opstelten willen een grotere VVD: meer leden, meer Kamerzetels en meer invloed, een brede liberale partij met aanhang onder alle lagen van de bevolking. En ze willen eenheid – ruzie is slecht. Maar hoe ze daar als voorzitter aan bij willen dragen, daarin verschillen ze als dag en nacht.

Opstelten ondersteunt de koers van de partijleiding. „Zeer verstandig” en „no guts, no glory” noemt hij Mark Ruttes voornemen om dit jaar de partijbeginselen te herschrijven. Volgens Opstelten moet je juist als oppositiepartij „even kijken naar je roots”. Hij is geen man van negatieve boodschappen en somt de problemen van de VVD – een weifelende achterban, felle politieke concurrentie van Geert Wilders en Rita Verdonk – liever niet op. Maar gevraagd naar oplossingen verwijst Opstelten braaf naar de conclusies van de commissie Dekker, die vorig jaar een rapport uitbracht over de slecht verlopen verkiezingen van 2006: er moet een „permanente campagneorganisatie” komen, de partijleider „bepaalt de koers” en verdient „volle ondersteuning”, het hoofdbestuur geeft „zichtbare sturing”. Dit zijn ook zíjn opvattingen, zegt Opstelten er dan bij. Hoewel hij steeds verzekert dat de partijtop neutraal is en hij door verschillende afdelingen is voorgedragen, is hij meermalen gepolst voor het voorzitterschap door Mark Rutte en Uri Rosenthal, fractievoorzitters in de Tweede en de Eerste Kamer.

Onno Hoes is van andere makelij. Hij presenteert zich nadrukkelijk als iemand die middenin de samenleving staat. Dat erelid Hans Wiegel hem als enige uit het partij-establishment per telefoon zijn steun toezegde, vindt Hoes ‘eervol’ en ‘bijzonder’, maar de ereleden als groep spelen voor hem geen grote rol. Hoes wil een primus inter pares zijn, een verbreider van het VVD-clubgevoel die al die leden die zich niet meer in de partij herkennen binnenboord weet te houden. Het herschrijven van de partijbeginselen vindt hij nu niet urgent: volgens Hoes staan de roots van een partij niet op papier, die lopen gewoon over straat. Een abstracte visie die niet aan mensen gekoppeld wordt, heeft voor hem weinig waarde.

Anders dan Opstelten maakt Hoes zich openlijk zorgen over de toekomst van de VVD. Hij voorziet het ontstaan van liberale splinterpartijtjes en een groot verlies van stemmen aan Rita Verdonk, als die eenmaal een programma heeft. Rekenen op een terugkeer van betere tijden vindt hij gemakzuchtig: het politieke landschap is veranderd, zoals ook Opstelten zegt, en de partijtop zou onmin onder de leden serieus moeten nemen.

Hoes wil als hij gekozen wordt aanblijven als gedeputeerde, Opstelten wil het voorzitterschap na zijn aftreden als burgemeester combineren met de „leuke dingen des levens”, in de vorm van commissariaten en bestuursfuncties. „Dat is wéér zo top-down”, zegt Hoes daarover.

De twee ontmoeten elkaar nog één keer, op 18 maart in Holten. Op 31 maart wordt bekend wie de nieuwe VVD-voorzitter wordt.

    • Sandra Heerma van Voss