‘Fed lost zo onverantwoord gedrag banken niet op’

De maatregelen die de Amerikaanse centrale bank gisteren nam werken slechts ten dele, vindt econoom Arnoud Boot. „Dit is geen liquiditeitscrisis, maar een vertrouwenscrisis.”

In een gecoördineerde actie met Europese centrale banken pompte de Amerikaanse Federal Reserve gisteren 200 miljard dollar in de geldmarkten. Het was de vijfde keer dat de Fed grootschalig ingreep om de rust op de financiële markten te herstellen. Tot nu toe met weinig succes. Zal het deze keer wel lukken?

Arnoud Boot, hoogleraar ondernemingsfinanciering en financiële markten aan de Universiteit van Amsterdam, is tweeslachtig over de maatregelen van de Fed en andere centrale banken. „Liquiditeit is de smeerolie in de financiële sector, daarmee zit iedereen aan elkaar vast. Als er één iemand ophoudt met het verstrekken van liquiditeit, loopt het systeem vast. De centrale banken zijn de enige die in principe onbeperkt liquiditeit kunnen verstrekken. En wat de Fed nu goed heeft gedaan, in tegenstelling tot eerdere geldinjecties: deze is niet stigmatiserend. Alle banken kunnen er makkelijk en ‘ongezien’ gebruik van maken, zonder dat iemand denkt: daar zit een probleem.”

Werkt deze maatregel daarom beter dan de vorige?

„Dat is nog niet te zeggen. Het probleem blijft dat de injecties van de centrale banken slechts kortlopende leningen zijn. De banken hopen dat het probleem over een maand, als de leningen weer afgelost moeten worden, opgelost zal zijn. Maar tot nu toe is dat steeds niet het geval geweest.”

Waarom geven de centrale banken dan geen leningen met een langere of onbeperkte looptijd uit. Dan kunnen commerciële banken terugbetalen als de problemen over zijn?

„Als centrale banken dat zouden doen, hebben commerciële banken geen prikkel meer risico’s te mijden. Dat heet moral hazard. De centrale banken moedigen dan slecht gedrag aan, omdat commerciële banken als ze in problemen komen altijd gered zouden worden.”

Dat geldt nu toch ook voor de kortlopende leningen?

„Zeker, maar nu zitten we midden in de crisis en is het de centrale banken er alles aan gelegen om die eerst op te lossen. In een crisis geef je even niet om moral hazard.”

De Federal Reserve bestrijdt de crisis nu via liquiditeitsinjecties. Is dat voldoende om de hypotheek- en kredietcrisis op te lossen?

„Nee, althans, niet structureel. Deze crisis is geen liquiditeitscrisis, maar een vertrouwenscrisis. Banken vertrouwen elkaar niet meer omdat de onderliggende kredietrisico’s die ze lopen niet meer helder zijn. De rente die banken elkaar onderling berekenden voor leningen schoot de afgelopen week ook weer omhoog. Deze injecties zijn een cruciaal onderdeel van het financiële stelsel en in normale tijden werken ze prima. Maar het is zeker niet de oplossing voor het onverantwoorde gedrag van financiële instellingen.”

Wat had de Fed dan moeten doen?

„Ze moeten de oorzaak van de angst, het ‘slechte papier’ [de besmette obligatieleningen, red.] uit de markt halen. Dat kan op twee manieren: ofwel zelf al die besmette leningen overnemen van de commerciële banken. Dat wil de Fed niet, omdat ze dan zelf het risico loopt alle verliezen te moeten nemen. Ofwel de banken dwingen tot maximale openheid over de risico’s die ze op hun balans hebben staan.”

Waarom pleit de Fed dan niet voor dat laatste?

„Omdat de Fed uiteindelijk niet gebaat is bij totale openheid. Als banken volledig transparant zouden zijn over hun verliezen, dan bestaat het risico dat er enkele banken failliet gaan, omdat ze te weinig cash blijken te hebben voor de risico’s die ze hebben genomen. Dat wil de Fed niet. Het alternatief, banken dwingen hun besmette leningen te verkopen tegen de huidige, zeer lage marktwaardes, is ook lastig. Als alle banken dat massaal zouden doen, stort de markt nog verder in met risico’s van faillissement als gevolg.”

De Fed is dus aardig klem gezet door de financiële instellingen. Is er een structurele oplossing die dit in de toekomst kan voorkomen?

„Die is er zeker en daar wordt door de Federal Deposit Insurance Corporation in de VS ook gepleit. Banken zouden grotere buffers moeten aanhouden om ook bij liquiditeitsproblemen de verliezen te kunnen dragen. En toezichthouders moeten bij nieuwe ontwikkelingen ontwikkelingen zoals securitisaties [het van de balans halen en spreiden van risico’s, red.] erbovenop willen zitten.”

Breaking views: pagina 17

Wat is de kredietcrisis precies? Zie nrc.nl/kredietcrisis

    • Egbert Kalse